Rapid digital transformations in public administration have made evident the need for extensive methodologies for the evaluation of economic impacts of artificial intelligence (AI) technologies. The goal of this research is to develop a comprehensive framework that would integrate traditional cost-benefit analysis and qualitative indicators for the assessment of tangible fiscal benefits as well as intangible socio-administrative impacts, especially focused on adapting this methodology to the context of Kazakhstan. It thus fills a significant gap in the literature where most conventional evaluation methods overlook factors such as citizen satisfaction, service quality, and policy effectiveness. The research, bringing together thus well-established economic theories with recent advancements in digital transformation, proposes some new conceptual indicators such as Adjusted Net Present Value (ANPV), Adjusted Benefit-Cost Ratio (ABCR), and Adjusted Return on Investment (AROI), as well as additional measures including the Digital Readiness Index (DRI) and the Government Policy Implementation Factor (GPIF). The proposed methodology is based on systematic literature review and document analysis of international case studies and policy reports, which serve as secondary data sources to inform the conceptual model. Introduction of qualitative measures along with financial metrics significantly strengthen the evaluation of AI implementations as learned from cases analyzed from Denmark. On the other hand, the current practices in Kazakhstan entirely rely on traditional methods for that and underestimates the far-reaching benefits of digital transformation. The findings confirmed the assumption that the integrated approach does yield a more robust context-sensitive evaluation. It offers an applicable model to the field which may guide informed policy decisions and effective AI investment optimization in public administration.

10.48081/FLQM9632

2025

Выпуск 3

Цифровизация сельского хозяйства является ключевым фактором модернизации материально-технической базы растениеводства, способствующим повышению его эффективности и устойчивости. В условиях глобальных вызовов, таких как изменение климата и рост населения, внедрение современных технологий, включая Интернет вещей, большие данные и искусственный интеллект, становится необходимым для обеспечения продовольственной безопасности. Данная статья анализирует влияние цифровизации на аграрный сектор, рассматривая как преимущества, так и вызовы, с которыми сталкиваются фермеры при переходе на новые технологии. Исследование основано на анализе существующих научных публикаций, статистических данных и примеров успешных внедрений цифровых решений. Результаты показывают, что использование технологий точного земледелия и автоматизации процессов может привести к значительному увеличению урожайности и снижению производственных затрат. Однако высокие капитальные затраты и недостаток квалифицированных кадров остаются основными препятствиями для мелких и средних фермерских хозяйств. В заключение подчеркивается важность комплексного подхода к внедрению цифровых технологий, который включает в себя не только технологические, но и социальные и экономические аспекты, что является необходимым для достижения устойчивого развития сельского хозяйства в будущем.

10.48081/VODF7337

2025

Выпуск 3

The labor problems of mining and metallurgical complex are an urgent issue of the industrial sector in Kazakhstani economy. Sometimes it includes not only social problems, but also possibility of economic risks from industry's decline, due to the lack of desire among the population to work in its conditions. Many researchers see the essence of this problem in legal regulation of social issues in this area. The purpose of this research is to review and analyze current collective agreement for employees of the Karaganda Metallurgical Plant of “Qarmet” JSC, inherited by the enterprise from the previous owner, which was “ArcelorMittal Temirtau” JSC. Due to the fact, that this company is going to prepare a new collective agreement for 2025, it will be the right decision to analyze the imperfect aspects of its current model and describe some ways to correct them. This is a point of scientific novelty of the study. This should be done in order to avoid duplication of the issues of previous agreement in terms of granting employees by appropriate rights and their compliance monitoring. Authors used the following methods to implement this research: employee questionnaires, a comparative legal method for analyzing the provisions of a collective agreement. The results of research revealed the desire of employees to change provisions of the collective agreement on wages and social guarantees. Collective agreement of the last corporate period (which one still has its legal force), identifies some regulatory aspects, that impede the qualitative development for employees human capital. Recommendations for its resolution were presented in the article on this issue.

10.48081/USIB8311

2025

Выпуск 3

Астық нарығы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі элементі болып табылады және елдің азық-түлік қауіпсіздігі мен экономикалық дамуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Нарықтық қатынастар элементтерін кең қамту және астық шаруашылығының ғана емес, сонымен бірге елдің бүкіл агроөнеркәсіптік кешенінің жұмысына айтарлықтай әсер ету астық нарығын ауылшаруашылық өнімдерінің, шикізат пен азық-түліктің басқа нарықтары үшін дамудың репрезентативті моделі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл мақалада астық нарығының құрылымы мен қызметін зерттеу үшін қолданылатын негізгі экономикалық теориялар мен тұжырымдамалар талданады. Сұраныс пен ұсынысты анықтайтын факторларға, сондай-ақ институттар мен мемлекеттік саясаттың рөліне ерекше назар аударылады. Ауыл шаруашылығы нарықтарының, атап айтқанда астық нарықтарының ерекшелігін түсіну өндірістің маусымдылығы, табиғи жағдайларға тәуелділік, сұраныс пен ұсыныстың төмен икемділігі, сондай-ақ мемлекеттік реттеу сияқты факторларды ескеруді талап ететіні көрсетілген. Зерттеу нәтижелері микро және макроэкономикалық факторларды, сондай-ақ нарықтың әртүрлі сегменттерінің жұмыс істеу ерекшеліктерін ескеретін астық нарығын талдауға кешенді көзқарас қажеттілігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Осы мақалада келтірілген теориялық білімді жүйелеу астық секторын дамытудың тиімді стратегияларын әзірлеуге, оның бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған әрі қарайғы зерттеулер үшін негіз бола алады. Әрі қарай зерттеу перспективалары астық нарығының жұмыс істеуіне нақты факторлардың әсерін терең талдаумен, нарықтық конъюнктураны болжауға мүмкіндік беретін экономикалық-математикалық модельдерді әзірлеумен, сондай-ақ мемлекеттік реттеудің

10.48081/MVTJ5610

2025

Выпуск 3

Проблемам эффективного функционирования отраслей нефтегазового комплекса Казахстана посвящены исследования многих ученых-экономистов. Тем не менее, многие из них нуждаются в более детальном изучении. Это касается необходимости разработки рекомендаций по развитию нефтегазового комплекса на основе создания нефтехимических и газохимических производств с применением кластерного подхода, подразумевающего взаимосвязь добычи и переработки углеводородных ресурсов. Целью исследования являются: обоснование необходимости формирования инновационных нефтегазохимических кластеров; разработка рекомендаций и сценариев, обосновывающих направления и целесообразность создания кластеров, основанных на комплексном и рациональном использовании углеводородных ресурсов; формулировка гипотезы формирования и развития нефте- и газохимических кластеров. В ходе проведения анализа изученных теоретико-методологических источников выявлены основные принципы кластерного развития нефтехимической отрасли. Раскрыты тенденции развития нефтегазохимических кластеров на основе детального анализа перспективных направлений использования действующего производственного потенциала с учетом рационального и комплексного использования углеводородных ресурсов. Выдвигаемая гипотеза по повышению эффективности функционирования подотраслей нефтегазового комплекса основывается на том, что кластерный подход, базирующийся на географической близости взаимосвязанных производств, создаст лучшие условия для развития нефте- и газохимии. Көптеген экономистер Қазақстанның мұнай-газ салаларының тиімді жұмыс істеу мәселелері бойынша зерттеулер жүргізді. Дегенмен, олардың көпшілігі егжей-тегжейлі зерттеуді қажет етеді. Бұл көмірсутек ресурстарын өндіру мен өңдеуді өзара байланыстыруды көздейтін кластерлік тәсілді пайдалана отырып, мұнай-химия және газ-химия өндірісін құру негізінде мұнай-газ кешенін дамыту бойынша ұсынымдар әзірлеу қажеттілігіне қатысты. Зерттеудің мақсаты: инновациялық мұнай-газ химиялық кластерлерін қалыптастыру қажеттілігін негіздеу; көмірсутек ресурстарын кешенді және ұтымды пайдалану негізінде кластерлерді құрудың бағыттары мен орындылығын негіздейтін ұсынымдар мен сценарийлерді әзірлеу; мұнай-газ химиялық кластерлерінің қалыптасуы мен дамуының гипотезасын тұжырымдау. Зерттелетін теориялық және әдістемелік дереккөздерді талдау барысында мұнай-химия өнеркәсібінде кластерлік дамудың негізгі принциптері анықталды. Көмірсутек ресурстарын ұтымды және кешенді пайдалануды ескере отырып, бар өндірістік әлеуетті пайдаланудың перспективалық бағыттарын егжей-тегжейлі талдау негізінде мұнай-газ-химиялық кластерлердің даму үрдістері айқындалады. Мұнай-газ кешенінің қосалқы секторларының жұмыс істеу тиімділігін арттырудың ұсынылып отырған гипотезасы өзара байланысты салалардың географиялық жақындығына негізделген кластерлік тәсіл мұнай және газ химиясын дамыту үшін жақсы жағдай туғызатынына негізделген. Many economists have devoted their research to the problems of efficient functioning of the oil and gas complex of Kazakhstan. However, many of them require more detailed study. This concerns the need to develop recommendations for the development of the oil and gas complex based on the creation of petrochemical and gas chemical industries using a cluster approach, which implies the interrelation of the extraction and processing of hydrocarbon resources. The aim of the study is: to substantiate the need to form innovative petrochemical clusters; to develop recommendations and scenarios substantiating the directions and feasibility of creating clusters based on the integrated and rational use of hydrocarbon resources; to formulate a hypothesis for the formation and development of petrochemical clusters. During the analysis of the studied theoretical and methodological sources, the main principles of cluster development in the petrochemical industry were identified. The trends of development of petrochemical clusters are revealed based on a detailed analysis of promising areas of use of the existing production potential, taking into account the rational and comprehensive use of hydrocarbon resources. The proposed hypothesis for increasing the efficiency of functioning of sub-sectors of the oil and gas complex is based on the fact that the cluster approach, based on the geographical proximity of interconnected industries, will create better conditions for the development of petrochemicals and gas chemistry.

10.48081/VTMV5472

2025

Выпуск 3

В данной статье рассматриваются ключевые аспекты формирования эффективной системы управления рисками в малом и среднем бизнесе (МСП) Республики Казахстан в контексте ускоряющейся цифровизации экономики. Исследование базируется на обобщении официальной статистической информации за период 2019–2024 годов, отражающей динамику развития сектора МСП: рост доли в валовом внутреннем продукте, увеличение уровня занятости, расширение предпринимательской активности и повышение налоговых поступлений. Отдельное внимание уделено влиянию цифровой трансформации, включая развитие электронного правительства, внедрение онлайн-сервисов, мобильных платформ, облачных решений и искусственного интеллекта, на экономическую среду, в которой функционируют субъекты МСП. На основании анализа текущих цифровых тенденций и уязвимостей, связанных с использованием цифровых инструментов, в работе предложена концептуальная модель цифрово ориентированной системы управления рисками, ориентированная на потребности и возможности малых и средних предприятий. В данной модели учтены особенности казахстанского предпринимательского ландшафта, в том числе ограниченность ресурсов, уровень цифровой зрелости и необходимость обеспечения информационной безопасности. Предложенные подходы включают цифровую диагностику угроз, предиктивную аналитику, автоматизированный мониторинг ключевых рисков и меры по управлению киберрисками. В результате авторы приходят к выводу о необходимости стратегической интеграции цифровых технологий в процессы риск-менеджмента для обеспечения устойчивости МСП в условиях нестабильной внешней среды и высокой степени технологических изменений. Цифровизация, наряду с эффективной системой управления рисками, рассматривается как неотъемлемое условие устойчивого и безопасного развития предпринимательства в Казахстане.

10.48081/QCED3151

2025

Выпуск 3

Банк саласын цифрландыру тенденцияға айналдырып, төлем әдістері мен жүйелерінің цифрлық трансформациясы қаржылық қызметтерде үлкен өзгерістер тудыруда. Бұл зерттеуде цифрландырудың Қазақстандағы төлем құралдарына әсері зерттеліп, тенденцияларға, маңызды факторларға және осы өзгерістің қаржы индустриясы үшін салдарына ерекше назар аударылады. Қазақстандық қаржы институттары цифрлық банкингті, мобильді қосымшаларды, онлайн-банкинг платформаларын және финтех шешімдерін енгізу арқылы оңай қол жетімді және тиімді банктік қызметтерге деген қажеттіліктің артуына бейімделуде. Қазақстанда цифрлық банкингтің қалай жүріп жатқаны, қолма-қол ақшасыз транзакциялардың қалай кең таралғаны және цифрлық төлем жүйелері операциялық тиімділік пен қаржылық ашықтықты қалай арттыра алатыны қарастырылады. Зерттеу үшін пайдаланылған статистика 2020 және 2024 жылдар аралығында цифрлық төлем шешімдері, төлем тапсырмалары және төлем карталары сияқты төлем құралдарының айтарлықтай өскенін көрсетеді. Банктер мен тұтынушылардың қаржылық өзара әрекеттесу тәсілін өзгертумен қатар, бұл өзгеріс банк саласының өнертапқыштық және өзара байланысты инфрақұрылымға көшуін жеңілдетті. Цифрлық банкинг экожүйесінің болашақтағы ықтимал сценарийлері мен кеңірек экономикалық салдары туралы түсінік берумен қатар, мақалада Қазақстанның банк секторын цифрлық трансформациялаудағы ағымдағы тенденциялар, кедергілер мен мүмкіндіктер қарастырылады.

10.48081/FHJJ4703

2025

Выпуск 3

Современные тенденции устойчивого развития и возрастающее внимание к вопросам экологии, социальной ответственности и эффективного корпоративного управления определяют необходимость пересмотра подходов к обеспечению конкурентоспособности предприятий. В данной статье рассматриваются теоретические аспекты перехода компаний к бизнес-моделям, основанным на принципах устойчивого развития. В условиях глобальных экологических и социальных вызовов предприятия сталкиваются с необходимостью адаптации своих стратегий для обеспечения долгосрочной конкурентоспособности. Основное внимание уделяется ключевым компонентам устойчивого развития, таким как экология, социальная ответственность и эффективное управление. Авторами предложена теоретическая модель, демонстрирующая, как реализация ESG-принципов может укрепить позиции компании на рынке, повысить доверие заинтересованных сторон и обеспечить долгосрочную устойчивость. Отдельное внимание уделено корпоративной культуре, роли заинтересованных сторон, а также институциональной поддержке устойчивых практик. В заключение подчеркивается важность системного подхода к внедрению принципов устойчивого развития, что позволяет компаниям не только минимизировать риски, но и раскрывать новые возможности для роста в условиях меняющегося рынка. Статья направлена на углубление понимания значимости устойчивых бизнес-моделей для достижения стратегических целей предприятий.

10.48081/VUVZ8657

2025

Выпуск 3

Устойчивое развитие Казахстана охватывает все сферы и отрасли народного хозяйства. Вовлеченность страны и субъектов хозяйствования подвергается мониторингу как со стороны международных агентств и организаций, так и отечественных структур. Степень достижения Целей устойчивого развития на макро и микро уровне осуществляется с использованием разнообразного наборов индикаторов, что приводит к различным показателям и выводам. Вопрос исследования методологии оценки ESG-критериев посредством сопоставимых данных, регулируемых стандартизированными критериями и надежной измерительной платформой выходит на передний план. На текущий момент отчётность ESG не имеет единого глобального стандарта. Нефинансовая отчетность является объектом исследования не только на национальном, но и международном уровне. Отсутствие универсальной системы отчетности ESG создает путаницу для компаний, пытающихся согласовать раскрытие информации об устойчивом развитии с многочисленными правилами и нормативными актами. В статье представлено описание подходов к оценке устойчивого развития компаний международных агентств, ESG-рейтинг Казахстана различных агентств, сравнительный анализ международных стандартов качества и стандартов глобальной инициативы по отчетности, национальных стандартов и международных стандартов финансовой отчетности. Сделаны выводы о необходимости разработки собственной системы управления ESG посредством национальных стандартов, гармонизации национальных стандартов с международными.

10.48081/NUYK1522

2025

Выпуск 3

Бұл мақалада ұйымның экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қарастырылып, Ақтөбе халықаралық әуежайының қызметі мысалында талдау жүргізілді. Зерттеу барысында кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы, инфрақұрылымдық жағдайы, кадрлық әлеуеті және сыртқы қауіптерге бейімділігі сарапталды. Сонымен қатар, ұйымның экономикалық қауіпсіздігіне әсер ететін негізгі факторлар анықталып, SWOT-талдау арқылы оның әлсіз және күшті жақтары, мүмкіндіктері мен қауіптері жүйеленді. Авторлар экономикалық қауіпсіздікті нығайту мақсатында нақты ұсыныстар әзірледі. Атап айтқанда, табыс көздерін әртараптандыру, цифрлық технологияларды енгізу, кадрлық саясатты жетілдіру және тәуекелдерді басқару жүйесін күшейту жолдары ұсынылды.. Зерттеу объектісі ретінде Ақтөбе облысындағы «Әлия Молдағұлова халықаралық аэропорты» акционерлік қоғамы қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде Ақтөбе халықаралық әуежайының экономикалық қауіпсіздік деңгейі орташа деп бағаланды. Қаржылық тұрақтылық белгілі бір дәрежеде қамтамасыз етілгенімен, табыс құрылымының жолаушылар ағынына тәуелділігі ұйымды сыртқы экономикалық әсерлерге осал етеді. Инфрақұрылымның бір бөлігі жаңартылғанымен, техникалық құрал-жабдықтардың ескіруі операциялық тәуекелдерді арттырады. Сонымен қатар, жоғары білікті мамандардың жетіспеушілігі мен кадр тұрақсыздығы кадрлық қауіпсіздіктің әлсіз тұсы ретінде анықталды. Зерттеу барысында ақпараттық технологиялардың жеткіліксіздігі мен цифрлық жүйелердің толық енгізілмеуі де қауіп факторлары ретінде белгіленді. Нәтижесінде, табысты әртараптандыру, цифрландыруды жеделдету, кадрлық саясатты күшейту және тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру сияқты нақты шаралар ұсынылды.

10.48081/OVPJ5875

2025

Выпуск 3