Агроөнеркәсіп кешені – Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасының негізгі салаларының бірі болып табылады. Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорттық әлеуетін арттыру және аграрлық сектордың тұрақты дамуын қамтамасыз ету – мемлекеттік басқарудың стратегиялық міндеттері. Агроөнеркәсіптік кешенде қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдай шаруашылықтардың техникалық деградациясымен, агроазық-түлік нарықтарының дамымауымен, төлемдер бойынша жаңалықтар мен берешектердің сақталуымен, еңбекке қабілетті халықтың жұмыспен қамтылуымен, ауыл халқының өмір сүру сапасының төмендігімен және т.б. сипатталады. Осылайша, экономикалық қауіпсіздікті сақтау үшін әрбір мемлекет өзін азық-түлікпен ең аз деңгейде қамтамасыз етуге ұмтылады. Барлық елдердегі ұлттық өндіріс құрылымы негізінен азық-түлік өндірісіндегі еңбек өнімділігінің деңгейімен анықталады, ал аграрлық сектордағы өндірістің өсуі жалпы ұлттық өнімнің жыл сайынғы өсімінің негізгі бөлігін анықтайды. Агроөнеркәсіптік кешен кәсіпорындарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету бойынша ақпарат пен тәжірибе алмасу тұрғысынан да, кәсіпкерлердің, шаруашылық басшыларының, мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдарының экономикалық өзара іс-қимылын ұйымдастыру тұрғысынан да аумақтық бірліктердің өзара іс-қимылы нашар жолға қойылған. Бұл жағдайдың себебі, ең алдымен, АӨК кәсіпорындарын басқарудың реттелген жүйесінің болмауы болып табылады. Сондықтан экономиканың агроөнеркәсіптік секторын басқарудың тиімді жүйесін құру ерекше маңызға ие. Әртүрлі объектілерді экономикалық басқарудың теориясы мен практикасын талдау қазіргі заманғы агроөнеркәсіптік жүйелерді басқаруға ғылыми тәсілдерді қолдану қажеттілігін анықтауға мүмкіндік берді.

10.48081/GAMA5226

2025

Выпуск 4

Университеты играют ключевую роль в продвижении принципов устойчивого развития и формировании компетенций, необходимых для достижения Целей устойчивого развития (ЦУР). В условиях Казахстана особое значение приобретает адаптация глобальных подходов к специфике национальной системы высшего образования. Цель данного исследования заключалась в анализе интеграции принципов устойчивого развития в деятельность университетов. Методологическая основа исследования включала сочетание качественных и количественных методов, таких как проведение анкетирования среди студентов, преподавателей и сотрудников административного аппарата, а также экспертных интервью. Использование индекса относительной важности (RII) позволило выявить приоритетные индикаторы устойчивости и ранжировать их с точки зрения заинтересованных сторон. Результаты исследования показали, что наибольшее внимание уделяется экологическим и управленческим аспектам, в то время как вопросы социальной ответственности и экономической устойчивости остаются в тени. Были выявлены ключевые барьеры: ограниченность финансовых ресурсов, недостаточная институциональная поддержка, низкая осведомленность участников образовательного процесса. Одновременно исследование выявило положительный потенциал внедрения курсов и образовательных модулей, ориентированных на устойчивое развитие, а также развития межуниверситетского сотрудничества и взаимодействия с местным сообществом. Сделанные выводы подчеркивают необходимость комплексного подхода к внедрению принципов устойчивости, усиления институциональных механизмов и совершенствования коммуникации между различными группами заинтересованных сторон.

10.48081/ASCQ3039

2025

Выпуск 4

Мақалада Қазақстандағы жасыл экономиканың қалыптасуы мен оның тұрақты даму жолындағы рөлі жан-жақты қарастырылған. Жасыл экономика тек табиғатты қорғау шаралары ғана емес, сонымен қатар ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, инновациялық технологияларды енгізуге, жаңа жұмыс орындарын құруға және халықтың өмір сапасын жақсартуға ықпал ететіні атап өтіледі. Зерттеу барысында экокәсіпкерліктің дамуы, аймақтардағы «жасыл жұмыс орындарының» ерекшеліктері, экологиялық инновациялар мен инвестициялар көлемінің өзгерістері кешенді түрде талданған. Зерттеу нәтижелерін терең түсіндіру мақсатында екі көптік сызықты регрессиялық модель жасалды. Бірінші модельде қоршаған ортаны қорғауға байланысты салалардағы негізгі бағадағы өнім (PBPIEP) жұмыспен қамту деңгейі, ғылыми-зерттеу шығындары және экологиялық лицензиялар саны арқылы бағаланды. Екінші модельде жалпы қосылған құн (GVAIEP) лицензиялар саны мен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған инвестициялар негізінде талданды. Бұл модельдер жасыл экономиканың дамуына әсер етуші негізгі факторларды анықтап, экологиялық көрсеткіштер мен экономикалық тиімділік арасындағы өзара байланысты дәлелдеді. Қорытындысында жасыл экономиканы дамыту – Қазақстан үшін экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етумен қатар, ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттарға қол жеткізудің және ұлттық дамудың басты шарты екендігі анықталды.

10.48081/XZXG2074

2025

Выпуск 4

В условиях стремительного развития цифровых технологий и возрастающей конкуренции в финансовом секторе, применение финансовых технологий (финтех) становится неотъемлемым элементом повышения эффективности банковской системы. Финтех-решения позволяют коммерческим банкам значительно оптимизировать внутренние процессы, существенно сокращать операционные издержки и улучшать качество предоставляемых услуг, что особенно актуально в эпоху тотальной цифровой трансформации. Однако, помимо очевидных преимуществ, внедрение финансовых технологий сопряжено с рядом серьёзных ограничений, включая вопросы безопасности данных, необходимость преодоления правовых барьеров и адаптации уже существующих инфраструктурных решений. Цель данной статьи заключается в комплексном исследовании основных FinTech-решений, активно применяемых как казахстанскими, так и российскими банками. Особое внимание уделяется их ключевой роли в развитии банковской сферы, повышении их конкурентоспособности на внутреннем и международном рынках, а также учёту существующих ограничений, которые препятствуют более широкому распространению этих технологий. Методология исследования основывается на углубленном сравнительном анализе уровня цифровизации банковских услуг, а также платёжных систем и расчётов. Проводится детальное сопоставление цифрового развития наиболее значимых банков второго уровня (коммерческих банков) в России и Казахстане. Практическая значимость выражается в выявлении конкретных проблем, с которыми сталкивается развитие банковского FinTech в России и Казахстане, а также в определении практических путей и рекомендаций по решению этих проблем, что позволит повысить эффективность финансового сектора в целом.

10.48081/VQCO2373

2025

Выпуск 4

This study examines the effects of the digital economy on youth employment in Kazakhstan and whether education expenditure moderates such effects. Two key indicators for digitalization are considered - internet penetration and ICT investment-and its link to the youth unemployment rate. Using data from Kazakhstan over the last two decades, this research carries out correlation analysis and regression modeling with interaction terms to test our hypotheses. The findings confirm that internet penetration increases employment for youth and that this effect is substantially amplified when government spending on education is high. If the investment is low, digitalization stops helping youth employment. A similar pattern goes for ICT investment, but with lesser effects. These results indicate that human capital investments are fundamentally complementary to policies that aim to translate employment gains from a digital economy. The paper locates this finding at the intersection of Kazakhstan's rapid digital transformation and education reforms and thereby contributes to the literature on support for the youth provided by public education spending.

10.48081/OUOB6477

2025

Выпуск 4

In the context of Kazakhstan’s transition toward an innovation-driven and digital economy, the integration of small and medium-sized enterprises (SMEs) with creative industries has become increasingly important. These sectors have high potential for generating value-added products, boosting exports, and creating new jobs. This study aims to develop a scientifically grounded and practically applicable model for effective collaboration between SMEs and creative industries, taking into account international experience and national specificities. The object of the study includes SMEs and creative industries actors in Kazakhstan, as well as the institutional, legal, and infrastructural environment that shapes their interaction. The research focuses on cooperation formats, organizational mechanisms, public support measures, and digital and educational tools that enable integration between these sectors. The methodology is based on a combination of systems, institutional, innovation, and digital approaches. Comparative analysis, case studies, and content analysis of policy documents, analytical reports, and statistical data were used. The study reviews successful international practices from countries such as South Korea, the United Kingdom, Germany, and Singapore to identify transferable strategies suitable for Kazakhstan’s context. As a result, a multi-level interaction model was developed, including outsourcing, joint projects, startup investment, educational initiatives, and platform solutions. The findings confirm that strengthening collaboration between SMEs and creative industries enhances innovation, increases productivity, and amplifies the economic contribution of the creative sector. The proposed model can inform national policy and the design of programs supporting entrepreneurship and creative industries in Kazakhstan.

10.48081/GYCP5753

2025

Выпуск 4

Abstract. The relevance of the study is conditioned by the fact that in the modern market of entrepreneurship development, the competitiveness of business structures acts as one of the main market mechanisms for regulating demand for goods, works, services in the market in the context of various economic entities whose activities form the supply on the market. Competitiveness issues are growing every year, as new players are constantly emerging in the market. Representatives of small and medium-sized businesses are considered as such players, which are not inferior to large businesses in any way. Due to the fact that since the beginning of 2020, market destabilisation has been observed in almost all spheres of activity caused by the situation related to the coronavirus, the competition is most acutely felt among representatives of small and medium-sized businesses among themselves, and in some segments, the large business loses to small and medium-sized businesses, since the latter are more flexible and mobile, which allows them to react faster and adapt to the new realities of the market and demand for goods and services. In addition, there is a competitive struggle between all market players not only for the market share and customers, but also for the supply of necessary resources from foreign suppliers, which is conditioned by the unstable macroeconomic situation. Consumer demand today has an avalanche-like character. Thus, the activities of economic entities on the market of Kazakhstan may become more complicated and exacerbate the problems of competitiveness in many industries within the country. Since the Republic of Kazakhstan is engaged in the development of an industrial and innovative economy, the problem of competition and competitiveness of companies in the republic is of high importance and its solution requires all market participants to actively search for ways and methods to increase the competitiveness of not only manufactured and consumed goods and services, but also organisations as a whole. All of the above determines the relevance of this study. The purpose of this study is to develop recommendations aimed at improving the competitiveness of business structures using strategic methods. The following methods were used in the study: analysis, synthesis, graphic representation of the results. The information base of the study includes various research papers concerned with the investigation of competition, competitiveness, and industry-specific markets. The study results allowed developing a methodology in the questions of what factors, indicators of competitiveness should be considered when analysing and evaluating the competitive potential, and the competitive advantages of actively operating business structures. The practical significance of this study lies in the fact that the proposed recommendations can be taken as a basis for the development of a target programme for the development of entrepreneurship in the Republic of Kazakhstan.

10.48081/JNMM8192

2025

Выпуск 4

This study investigates the influence of formal Quality Management Systems (QMS), including ISO 9001 and EFQM, on the key performance indicators of district and city akimats (local governments) in Kazakhstan. A difference-in-differences (DiD) methodology is utilized on panel data from 2015 to 2024, encompassing various performance dimensions such as service timeliness, citizen complaints, audit findings, procurement transparency, and budget execution. The sample is separated into treatment units (akimats that started using QMS between 2018 and 2022) and control units (akimats that never used QMS). When there isn't enough administrative data, plausible values that are in line with official reports and policy trends are created. Pre-treatment matching is used, along with event-study regressions and robustness checks, to make sure that groups can be compared to each other. The results show that adopting a QMS leads to statistically significant improvements. For example, treated akimats have higher rates of timely service delivery and greater procurement transparency, and they also get fewer complaints and audit problems. These results are in line with the goals of larger public sector reforms that the OECD has suggested and support Kazakhstan's "Listening State" agenda. In general, the results show that formal quality frameworks make local governments more efficient and accountable, which is in line with the country's long-term development plans.

10.48081/VERL7228

2025

Выпуск 4

Бұл мақала Қазақстандағы жасыл қаржыландырудың негізгі драйверлерін айқындауға бағытталған. Зерттеудің мақсаты – халықаралық қаржы ұйымдары мен ірі энергетикалық компаниялардың елдегі жасыл қаржы нарығын дамытудағы рөлін анықтау. Мақалада Қазақстанның экологиялық тұрақтылық пен көміртегі бейтараптығына көшу стратегиясы контексінде жасыл облигациялар мен кредиттердің қазіргі жағдайы мен құрылымы талданады. Зерттеу нысаны ретінде 2015–2024 жылдар аралығындағы ұлттық және халықаралық инвестициялық жобалар алынды. Әдіснамалық негіз ретінде салыстырмалы, жүйелік және эконометриялық талдау әдістері қолданылды. Ресми статистика мен халықаралық ұйымдардың деректері негізінде жасыл қаржы нарығындағы эмитенттердің құрылымы көрсетілді: энергетикалық компаниялардың үлесі – 48,7 %, халықаралық қаржы ұйымдарының үлесі – 40 %. Бұл жасыл қаржыландырудың негізгі көздерінің сыртқы инвестициялар мен ірі ұлттық корпорациялар екендігін дәлелдейді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жасыл қаржы құралдарының өсуіне қарамастан, нарық құрылымы жоғары шоғырланған, ал шағын қаржы институттарының үлесі төмен деңгейде қалып отыр. Мақалада жасыл қаржыландырудың институционалдық дамуы, оның тұрақты экономикаға ықпалы және жүйелік кедергілер талданған. Автор Қазақстанда жасыл облигациялар мен кредиттерді ынталандыру үшін нормативтік базаны жетілдіру, эмитенттер санын арттыру және ESG стандарттарын енгізудің маңызын атап өтеді.

10.48081/NKUP6553

2025

Выпуск 4

Международный туризм становится все более важным фактором мировой экономики и устойчивого развития. Его влияние не только экономическое, но и распространяется на сферу окружающей среды, общества и культуры. Влияние туризма на устойчивое развитие регионов - сложная тема, требующая целостного понимания как положительных, так и отрицательных аспектов. Исследование экономического влияния международного туризма на устойчивое развитие региона направлено на изучение того, как туризм может способствовать экономическому росту, одновременно способствуя сохранению экологических и социальных ресурсов. Целью данного исследования является изучение экономического влияния международного туризма на устойчивое развитие конкретного региона. Исследование сосредоточено на анализе того, как международные туристы способствуют экономическому росту, одновременно создавая экологические и социальные проблемы, которые требуют сбалансированного подхода к устойчивому развитию. Ожидается, что исследование даст представление о практике и политике, которые могут снизить негативное воздействие и максимизировать положительный экономический эффект от туризма в долгосрочной перспективе. Значение этого исследования многогранно: оно не только дает представление о том, как регионы могут извлечь выгоду из туризма для содействия устойчивому развитию, но и способствует лучшему пониманию взаимозависимости между туризмом и устойчивостью. Результаты исследования принесут пользу директивным органам, а также научным кругам и индустрии туризма, поскольку позволят разработать более эффективные стратегии устойчивого развития. Ожидаемые результаты исследования включают всестороннюю оценку экономических выгод, которые международный туризм приносит региону. Это включает в себя увеличение доходов местных предприятий, создание рабочих мест и улучшение инфраструктуры. В заключении исследования представляются конкретные рекомендации по установлению баланса между экономическим ростом и устойчивостью.

10.48081/FKTC4655

2025

Выпуск 3