Осы мақалада қазақстандық коммерциялық банктердің экономика секторларын, соның ішінде заңды және жеке тұлғаларды несиелеу жағдайына талдау жасалып, бұл үдеріс шетелдік тәжірибемен салыстырылады. Мақалада авторлар жеке тұлғаларды несиелеу процесіне деген қызығушылықтың заңды тұлғаларды қаржыландырумен салыстырғанда жоғары екендігін атап өтеді. Бұл жағдай несиелеу қағидаттарының салыстырмалы түрде қарапайымдылығымен, сондай-ақ мұндай несиелерді қарастыру және беру рәсімінің жедел әрі ыңғайлылығымен түсіндіріледі. Алайда банктер тарапынан қаржыландыру тәсілдеріндегі мұндай теңгерімсіздік Қазақстан халқының қарыздық жүктемесінің өсуіне, азаматтардың әлеуметтік әл-ауқатының төмендеуіне және елдің жалпы қаржылық тұрақтылығына теріс әсерін тигізеді. Мақалада авторлар жеке тұлғаларды несиелеу көлемдерінің күрт өсуінің негізгі себептерін айқындайды. Жеке тұлғаларға берілетін несиелердің елеулі бөлігін халықтың жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған тұтынушылық қарыздар құрайды. Зерттеу барысында бұл үдерістің жасырын теріс қырлары анықталып, жеке тұлғаларды шамадан тыс несиелеудің әлеуметтік-экономикалық салдары қарастырылған

https://doi.org/10.48081/BGQF2190

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада «Қазақстан Республикасындағы персоналды басқару тиімділігінің мемлекеттік аудитінің мәселелері мен келешегі» зерттеуінің бір бөлігі ретінде әзірленген персоналды басқару тиімділігінің мемлекеттік аудитінің теориялық және әдістемелік негіздері берілген. Мақалада аудит процесінің әдіснамалық аспектілері көрсетілген және оның негізгі кезеңдері келтірілген. Ол аудит жүйесінің нормативтік, процедуралық (технологиялық) және аналитикалық деңгейлерін, оның мақсаттарын, тиімділікті бағалау критерийлерін және күтілетін нәтижелерді сипаттайды. Әдістеме жүйелік, тәуекелге негізделген және құзыреттілікке негізделген тәсілдерді, сондай-ақ тәуелсіздік, объективтілік, ашықтық және кәсібилік принциптерін көрсетеді. Ол аудитті жүзеге асыру кезеңдерін, соның ішінде дайындық, негізгі және қорытынды, сондай-ақ HR саясатының тиімділігін бағалау деңгейлерін сипаттайды. Практикалық қолдану бөлімі автоматтандырылған деректерді жинау жүйелерін қолдануды және кешенді бағалау үшін әртүрлі сала мамандарын тартуды көздейтін заманауи технологияларды және пәнаралық талдауды біріктіруді ұсынады. ISSAI халықаралық стандарттарын ұлттық жағдайларға бейімдеуге және бұзушылықтарды анықтауға ғана емес, кадрлықи капиталды басқаруды оңтайландыру бойынша стратегиялық ұсыныстарды әзірлеуге бағытталған тұжырымдамалық үлгіні әзірлеуге ерекше көңіл бөлінеді.

https://doi.org/10.48081/BGQF2187

2026

Выпуск 2

В статье рассматривается влияние цифровой трансформации на формирование и развитие экономики знаний в Республике Казахстан, с акцентом на роль искусственного интеллекта (ИИ) как системообразующего фактора модернизации человеческого капитала. Исследование основано на анализе теоретических источников, международных индексов (AI Readiness Index, Human Capital Index), а также стратегических документов Республики Казахстан. Показано, что цифровизация влияет на структуру компетенций, ускоряет устаревание традиционных навыков, трансформирует модели образования и занятости. Выявлены основные риски: цифровое неравенство, слабая адаптивность образовательной системы, угроза замещения рабочих мест, утечка квалифицированных кадров. Представлен структурный анализ изменений в человеческом капитале и его ключевых компонентах под воздействием ИИ. Проведён SWOT-анализ, обобщающий сильные и слабые стороны развития человеческого капитала, а также внешние возможности и угрозы. Статья предлагает системное видение механизмов адаптации кадровой политики, образовательных стандартов и институциональных решений к вызовам цифровой экономики. Сделан вывод о необходимости перехода от фрагментарных цифровых инициатив к целостной стратегии формирования человеческого капитала в условиях экономики знаний. Результаты могут быть использованы при разработке национальных программ в области образования, занятости и цифрового развития.

https://doi.org/10.48081/BGQF2172

2026

Выпуск 2

Қазақстан үшін су ресурстарының тапшылығы, атап айтқанда климаттың жаһандық өзгеруін және ауыл шаруашылығының даму қарқындылығын ескере отырып, өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Қолданыстағы суару процестері судың көп мөлшерін тұтынады, бұл өндіріс тиімділігінің төмендеуіне және ауылшаруашылық жерлерінің экологиялық жағдайының нашарлауына әкеледі. Қазіргі жағдайда ауыл шаруашылығында су үнемдеу технологияларына көшу азық-түлік қауіпсіздігін және ауылдық өңірлердің тұрақты дамуын қамтамасыз етудің негізгі элементі болып табылады. Алайда, бұл ауысудың маңыздылығын түсінгеніне қарамастан, егжей-тегжейлі зерттеуді қажет ететін бірқатар экономикалық себептерге байланысты жаңа технологияларды енгізу тез жүрмейді. Бұл жұмыстың мақсаты Қазақстанның ауыл шаруашылығында су үнемдеу технологияларын енгізу әдістері мен экономикалық аспектілерін кешенді зерттеу болып табылады. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің жаңа технологияларға көшуін тежейтін немесе ынталандыратын экономикалық факторларды анықтау, сондай-ақ қазақстандық ауыл шаруашылығына тән жағдайларда әртүрлі су үнемдеу әдістерінің экономикалық тиімділігін бағалау көзделеді. Зерттеу барысында сандық және сапалық ғылыми әдістер қолданылды, ақпарат көзі ретінде отандық және шетелдік авторлардың ғылыми еңбектері, халықаралық ұйымдардың статистикалық деректері мен есептері, сондай-ақ басқа да мемлекеттік органдардың ақпараттары қаралды. Зерттеу суды үнемдеу технологияларын енгізу процесі экономикалық факторлар кешенімен шектелетінін анықтады, олардың арасында бастапқы инвестициялардың жоғары құны, фермерлердің осы технологиялардың артықшылықтары туралы хабардар болмауы, қаржыландыруға қол жетімділіктің шектелуі және дамымаған мемлекеттік қолдау жүйесі ерекшеленеді. Сонымен қатар, зерттеу тамшылатып суару және шашырату сияқты суды үнемдейтін технологияларды пайдалану суды тұтынудың айтарлықтай төмендеуіне, өнімділіктің артуына және энергия мен тыңайтқыш шығындарының төмендеуіне әкелетінін растады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2165

2026

Выпуск 2

В статье исследуется влияние ESG-технологий на систему учёта и анализа затрат металлургических предприятий Казахстана. На основе методов ABC, TDABC, EMA и LCC разработана интегрированная методология ESG-учёта, включающая классификацию ESG-затрат, обновлённый ESG-план счетов и авторскую модель трансформации ESG-показателей в экономические результаты. Проведены расчёты экономического эффекта на примере ТОО «Казцинк», показавшие совокупную экономию 1,23 млрд тг. в год за счёт снижения энергоёмкости, водопотребления, отходов, экологических штрафов и трудоёмкости мониторинга. Выполнен сравнительный ESG-анализ предприятий Казахстана, выявивший корреляцию между уровнем ESG-зрелости и структурой себестоимости. Результаты исследования подтверждают, что внедрение ESG-технологий повышает ресурсную эффективность и финансовую устойчивость предприятий цветной металлургии, формируя основу для стратегического устойчивого развития отрасли. Методология: в статье использованы методы анализа и систематизации литературы; сравнительный анализ; бенчмаркинг; структурный анализ затрат; анализ динамики; метод «до/после»; моделирование.

https://doi.org/10.48081/BGQF2163

2026

Выпуск 2

The study examines the main trends in the development of Central Asian countries, as well as analyzes the possibilities of expanding integration ties in the Eurasian space. As a methodological basis, a systematic approach, the selection of relevant information and logical generalization of the data obtained were used. The results of the study indicate an insufficient level of competitiveness of the states of the region, their raw material orientation, weak market regulation mechanisms and the presence of social problems. In addition, a significant potential for attracting foreign investment is noted. Kazakhstan is positioned as a country that can become an Integration Center and unite the countries of Central Asia to serve as a single major participant in the world market. The authors propose to build on a flexible integration model similar to the experience of the European Union, as well as start building an economic union. This makes it possible to simultaneously carry out internal changes aimed at equalizing the income level of the population and increasing the general well-being. It was noted that the joint efforts of the countries of the region are able to increase the efficiency of solving key tasks, including the development of the energy sector, the formation of a unified transport system and the activation of trade processes within the framework of the historical Silk Road.

https://doi.org/10.48081/BGQF2160

2026

Выпуск 2

В работе анализируется, как три ключевые формы государственной поддержки – прямые субсидии, льготное кредитование и налоговые льготы – связаны с эффективностью инвестиций в агропромышленный комплекс Восточно-Казахстанской области в 2015–2024 гг. Эмпирическая база включает годовые данные по 12 районам, сформированные по материалам Управления АПК ВКО, Комитета национальной статистики РК и Министерства национальной экономики. В качестве показателей результативности использованы рентабельность производства (ROI) и капиталоёмкость; в модель включены контрольные переменные – индекс потребительских цен и общий уровень инфляции. Методически исследование сочетает описательную статистику и динамический анализ объёмов поддержки и частных вложений с панельной регрессией с фиксированными эффектами; корректность оценок дополнительно проверена тестами Бреуша–Пагана, VIF и Хаусмана. Полученные результаты фиксируют устойчивое увеличение объёмов субсидирования (в 2,5 раза) и льготных кредитов (в 2,3 раза), что сопровождается ростом среднего ROI: в 2020–2024 гг. он выше на 1,3 п. п. по сравнению с допандемийным периодом 2015–2019 гг. Оценки модели подтверждают статистическую значимость влияния субсидий (β=0,015; p=0,001) и льготных кредитов (β=0,010; p=0,003). Различия эффективности между районами в значительной степени обусловлены инфраструктурными и кадровыми факторами: при развитой логистике ROI достигает 7,3–7,5 %, тогда как в труднодоступных территориях не превышает 6,1 %. Практическая ценность исследования связана с обоснованием дифференцированного подхода к распределению бюджетных ресурсов: целесообразно усиливать субсидии и кредитные программы в районах с готовой инфраструктурной базой, параллельно расширяя техническое сопровождение и консультационную поддержку в отдалённых зонах, а также развивать агротуризм как источник мультипликативных эффектов. Сочетание финансовых и нефинансовых инструментов в таргетированном формате может повысить рентабельность инвестиций и обеспечить более сбалансированное развитие агросектора региона.

https://doi.org/10.48081/BGQF2198

2026

Выпуск 2

В современных экономических условиях строительная отрасль сталкивается с высокой конкуренцией и финансовыми рисками. Это делает эффективное управление затратами одним из главных факторов устойчивого развития. В статье решается актуальная проблема точной калькуляции полной себестоимости строительных проектов методом поглощения затрат, которая осложнена субъективностью распределения косвенных расходов в многопрофильных компаниях. В качестве эффективного решения предложена и обоснована проектно-ориентированная бизнес-модель (SPV). На основе кейс-стади девелоперского проекта представлена детализированная методика, включающая алгоритм агрегации затрат из данных бухгалтерского и управленческого учета, их классификацию на прямые и косвенные, а также описание ключевых бухгалтерских операций с учетом специфики применения раздельного метода учета НДС в Казахстане. Проведен комплексный анализ результатов: рассчитана полная себестоимость квадратного метра, выполнен сегментный анализ прибыли, который выявил более высокую маржинальность коммерческих помещений по сравнению с жилыми. С помощью факторного анализа отклонений от сметы установлено, что основным двигателем перерасхода стал ценовой фактор, однако значительное влияние оказал и объемный фактор, указывающий на внутренние операционные проблемы. Продемонстрировано, что предложенный комплексный подход обеспечивает высокую точность учета и предоставляет менеджменту ценную аналитическую информацию для принятия стратегических решений.

https://doi.org/10.48081/BGQF2189

2026

Выпуск 2

В данной статье представлен комплексный анализ инвестиционного потенциала регионов Казахстана с использованием количественных методов оценки. Целью статьи является определение уровня инвестиционного потенциала регионов посредством количественного метода оценки. Научное исследование базируется на комплексном учете показателей инвестиционной активности, объема капиталовложений на душу населения и индекса промышленного производства. Авторами проведен обзор литературных источников отечественных и зарубежных авторов в области изучения инвестиционных процессов. На основании официальных статистических данных авторами проведен сравнительный анализ регионов за период 2020-2024 гг., позволивший выявить лидеров и регионы с относительно низким уровнем инвестиционной привлекательности. Определены ключевые факторы, формирующие межрегиональные различия. Особенное внимание авторами уделено феномену Улытауской области, демонстрирующей быстрый рост благодаря развитию горнодобывающей промышленности и расширению несырьевых отраслей. В то же время в ряде регионов выявлены структуры ограничения, сдерживающие инвестиционную активность. В работе разработаны рекомендации, направленные на повышение инвестиционного потенциала. Результаты исследования могут быть использованы органами государственной власти при формировании направлений социально-экономического развития регионов и привлечения долгосрочных инвестиций для повышения конкурентоспособности национальной экономики.

https://doi.org/10.48081/BGQF2174

2026

Выпуск 2

Данное исследование посвящено изучению перспектив коммерциализации нанотехнологий в процессе модернизации энергетического сектора Республики Казахстан. В связи с острой необходимостью трансформации Республики Казахстан из ресурсозависимой в экономику, основанную на знаниях, в исследовании проведен углубленный SWOT-анализ существующей инновационной экосистемы в контексте национальных статистических данных, с использованием модели «тройной спирали» инноваций и теории открытых инноваций. Исследование показывает, что, несмотря на сильную поддержку национальной политики и богатые запасы сырья, такого как кварц и графит, инвестиции в исследования и разработки (НИОКР) составляют всего 0,14% от ВВП, что явно недостаточно; а слабая связь между научными и промышленными кругами серьезно ограничивает продвижение и практическое применение технологий. Чтобы преодолеть эти ограничения, в исследовании предложены три технологических направления с ближайшим потенциалом коммерциализации: во-первых, использование наножидкостей на основе кремнезема для повышения коэффициента извлечения нефти на старых месторождениях с целью смягчения спада добычи; во-вторых, использование антикоррозийных покрытий, усиленных графеном, для продления срока службы нефтегазовой инфраструктуры в условиях сильной коррозии; в-третьих, внедрение гибких перовскитных солнечных элементов для создания высокоэффективных автономных энергетических решений для удаленных районов, не подключенных к электросетям. Исходя из этого, в статье предлагается стратегическая дорожная карта для поэтапного внедрения, в которой предлагается использовать возможности технологического сотрудничества в рамках инициативы «Пояс и путь» для создания надежной системы технических стандартов и содействия интеграции децентрализованных демонстрационных проектов в экосистему устойчивых инноваций. Это поможет энергетическому сектору Республики Казахстан перейти к высокотехнологичному и устойчивому развитию.

https://doi.org/10.48081/BGQF2169

2026

Выпуск 2