Мақалада Қазақстандағы NEET-жастардың, яғни жұмыс істемейтін, оқымайтын және кәсіптік даярлықтың қандайда бір нысандарына қатыспайтын әлеуметтік осал жастардың мәселелері қарастырылады. Мемлекеттік жастар саясатының өзгерістеріне, сонын ішінде жастар жасының 35 жасқа дейін ұлғаюына қарамастан, NEET-жастар үлесінің өсуімен зертеудің өзектілігі анықталады. Зерттеудің мақсаты NEET-жастар санатының қалыптасуына әсер ететін факторлар мен өңірлік ерекшеліктерін ескере отырып, олардың Қазақстандағы ағымдағы жай-күйін талдау болып табылады. Берілген зерттеу Ұлттық статистика бюросының, «Талдау» ақпараттық-талдау жүйесінің ресми деректеріне негізделді. Мақалада Қазақстанда NEET-жастардың әлеуметтік-экономикалық бейнесіне кешенді талдау жүргізілді. Мақалада авторлармен NEET деңгейіндегі өңірлік айырмалықтар егжей-тегжейлі қарастырылып, жастардың білім беру және еңбек процестеріне қосылуына кедергі келтіретін басты себептер көрсетілген. Зерттеу нәтижелері жастардың әртүрлі санаттарымен жеке жұмыс істеуге, олардың ерекшеліктерін ескеруге және кәсіптік оқыту мен жұмысқа орналастыру бағдарламаларын дамытуға бағытталған мемлекеттік саясатты қайта қарау қажеттілігін көрсетеді. Жүргізілген зерттеу нәтижелерінің құндылығы NEET жастардың қалыптасуының құрылымдық себептерін түсінуге ықпал етіп, осы топты әлеуметтік қолдаудың тиімді шараларын әзірлеу мен еңбек нарығының талаптарына бейімдеу үшін пайдалануы мүмкін.

https://doi.org/10.48081/LHHC9144

2025

Выпуск 1

Ключевую роль разработке стратегии устойчивого развития сельских территорий и повышения их социально-экономической конкурентоспособности играет необходимость использования системного научного подхода в выявлении ключевых факторов формирования организационно-экономического потенциала сельских территорий, в том числе через развитие сельского туризма. Целью данного исследования является систематизация научно-методических подходов к формированию и эффективному использованию организационно-экономического потенциала сельских территорий через развитие сельского туризма. Авторы статьи рассматривают сельский туризм как современный драйвер развития сельских территорий, способный обеспечить диверсификацию использования их экономического потенциала через мультипликативное воздействие как на экономику через привлечение инвестиций и создание новых рабочих мест, так и на социально-культурную экосистему сельских поселений. Кроме того, современные тренды развития туристкой отрасли демонстрируют повышенный интерес к экологическому и культурно-познавательному туризму, агротуризму, этнографическим маршрутам и другим видам отдыха на сельских территориях, которые могут динамично развиваться при наличии соответствующего ресурсного обеспечения сельских территорий, включая наличие природно-ресурсной, инфраструктурной базы, кадрового потенциала, благоприятной институциональной среды и инвестиционного климата, а также эффективных механизмов комплексной и системной государственной поддержки устойчивого развития сельских территорий. Таким образом, развитие туристической деятельности с учетом экономических возможностей в сельской местности имеет свою неоспоримую актуальность.

https://doi.org/10.48081/XXYN6919

2025

Выпуск 1

This article explores methods for measuring food security, covering both global and regional contexts. It highlights the contribution of leading international organisations in support of food security at the global and national levels. By analysing different indicators, the authors propose the hypothesis that there are common approaches to food security in different countries, highlighting the lack of a universal concept that would unify these indicators into a single system. In the context of continued growth of the world's population, the need to strengthen innovative approaches to improve the efficiency of the agricultural sector becomes evident. This includes optimising global food value chains, minimising food loss and waste, and ensuring access to food for all who suffer from hunger and malnutrition. Many actors in the international community support the idea that hunger can be solved for future generations and are working together to achieve this ambitious goal. Additionally, it's worth pointing out that coordinated action at all levels, from local to international, is critical to achieving global food security. In this context, the role of technology and innovation becomes even more important, including the development of sustainable agro-technologies, improved processing and storage methods, and the adoption of digital technologies to anticipate and manage risks in the agricultural sector. Joint efforts at the international level, including the sharing of knowledge and best practices, are key to building a sustainable and inclusive food security system capable of meeting the challenges of the future. There was a need for productivity agricultural systems worldwide and to reduce the generation of agricultural waste. Restorative agricultural practices must be holistically and comprehensively implemented and food systems, including both food production and consumption, must be restorative.

https://doi.org/10.48081/RRVX7228

2025

Выпуск 1

Настоящая статья нацелена на актуализацию вопросов взаимодействия рынков труда и высшего образования, трудоустройства выпускников вузов, повышения качества подготовки кадров в контексте усиления практической значимости приобретаемых знаний. Рассмотрен пример Германии по развитию дуального обучения, об эффективности дуальной системы обучения также свидетельствуют примеры развития систем профессионального образования в Европейских государствах – Австрии, Греции, Италии, Испании, Швеции, Румынии. Необходимой предпосылкой успешного развития вуза, повышения его конкурентоспособности является совершенствование механизма взаимодействия высшего образования и бизнеса, обучение студентов в соответствии с требованиями рынка труда, включение учебного заведения в инновационный и перспективные интеграционные объединения. Методология статьи базируется на сочетании качественных и количественных методов исследования. Для анализа взаимодействия системы образования и рынка труда были проведены систематический обзор литературы, опрос представителей стейкхолдеров. Рассмотрены ключевые функции системы образования в развитии человеческого капитала. В данной статье предложены пути и основные формы взаимодействия вузов и предприятий. Самым очевидным показателем эффективности взаимодействия учебных заведений и предприятий является трудоустройство выпускников вузов. В целях укрепления взаимосвязей бизнеса и сферы высшего образования необходимо тесное взаимодействие местных органов власти, бизнеса и образовательных учреждений.

https://doi.org/10.48081/AWRJ5795

2025

Выпуск 1

Высокое качество жизни граждан является важным фактором развития местного сообщества и ведет к снижению воздействия острых социальных проблем. Повышение качества жизни, является обобщающей формой выражения экономического роста в современных условиях хозяйствования, под которым понимается долговременное изменение уровня реального объема производства относительно естественного значения, вызванное развитием человеческого капитала на основе внедрения в производство высоких технологий. Статья посвящена анализу уровня жизни населения, наиболее ёмко характеризующего степень и ретроспективную динамику степени межрегионального расслоения по ряду социально-экономических показателей. Динамика показателя демонстрирует сохранение межрегиональных социально-экономических противоречий в развитии, что связано с формированием экспортно-ресурсной системы развития экономики. Регионами-драйверами национального развития являются ресурсодобывающие Атырауская, Мангистауская и Карагандинская области, а также города республиканского значения: Шымкент, Астана и Алматы, и основные миграционные потоки направлены в сторону данных регионов. Решение миграционной проблемы страны лежит в направлении диверсификации экономики регионов с ресурсно-экспортной модели к экспортно-инновационной, с уклоном в перерабатывающий сектор. И приоритет в формировании новых точек роста должен отдаваться южным регионам с высоким человеческим потенциалом, а также северу страны, так как они более выгодно расположены по отношению к крупнейшим потенциальным рынкам сбыта

https://doi.org/10.48081/CTGF3346

2025

Выпуск 1

The article highlights various aspects that influence the dynamics and development of social entrepreneurship in the Republic of Kazakhstan. The author considers factors including internal and external variables that influence this type of entrepreneurial activity. The role of the business community, support from the state and society as a whole, as well as the creation of conditions for overcoming the challenges faced by social entrepreneurs are analyzed. The article presents the justification of the importance of these factors for the integration of social entrepreneurship into the economic and social structure of Kazakhstan and the solution of social problems. Indicators related to internal and external factors contributing to the development of social entrepreneurship were proposed. Also considered were the self-employed in Kazakhstan, who can be involved in projects or businesses with a social orientation. For a more accurate analysis, the context related to the economic conditions and characteristics of the specific area of self-employment must be taken into account, so other factors that influence the income of the self-employed should be considered. As part of the study, a forecast was performed using forecasting techniques. Based on the results of the regression analysis, recommendations were proposed to improve the employment income of self-employed providing social entrepreneurship services which include certain management strategies. From the conducted regression analysis the key factors influencing the development of social entrepreneurship (SE) in the Republic of Kazakhstan were identified and recommendations were given.

https://doi.org/10.48081/IFUO8057

2025

Выпуск 1

Кәсіпкерлік - тұрақты азаматтық қоғамның негізі және барлық қазақстандықтардың әл-ауқаты оның дамуына байланысты. Кәсіпкерлік халықтың көпшілігінің экономикалық белсенділігін қолдап қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын құрумен және бюджетке елеулі салық түсімдерін қамтамасыз етумен маңызды әлеуметтік рөл атқарады. Қазіргі күрделі жағдайда кәсіпкерлік тұрақтандырушы рөл атқара алады, сондықтан қоғам мен мемлекет тарапынан тиісінше назар аударуға құқылы. Әр мемлекеттің басты мақсаты - экономикалық өсуді қамтамасыз ету. Экономиканың тұрақты дамуы халық шаруашылығындағы шағын және орта кәсіпорындардың үлесіне тікелей байланысты. Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуы орта таптың қалыптасуына, "салауатты" бәсекелестік ортаның пайда болуына ықпал етеді, нәтижесінде ел азаматтарының өмір сүру деңгейіне оң әсер етеді. Авторлар Қазақстандағы кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдаудың қазіргі жағдайы мен проблемаларын талдады. Зерттеудің негізгі мақсаты - Қазақстандағы кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдауға талдау жасау. Сонымен қатар, авторлар Қазақстанда тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері мен жеке кәсіпкерлік субъектілерінің даму динамикасын зерттеді. Соңында, авторлар Қазақстандағы кәсіпкерлік субъектілерін ынталандыру мен қолдаудың негізгі бағыттарын ұсынды, сондай-ақ кәсіпкерлікті дамыту параметрлері берілді.

https://doi.org/10.48081/EPVW6050

2025

Выпуск 1

Занятость населения является ключевым инструментом борьбы с бедностью. Однако проблема бедности среди работающих остается серьезной и привлекает значительное внимание. Проблема бедности среди работающих в Республике Казахстан актуальна в связи с экономическими и социальными изменениями, происходящими в стране. Бедность среди работающих - это население, которое, несмотря на трудоустройство, не может обеспечить себя и свою семью достаточным уровнем жизни. В статье анализируются основные причины и факторы, способствующие бедности работающего населения, то есть уровень образования, тип работы, демографические особенности и региональные различия, а также проведен анализ доходов работающих за период с 2014 по 2023 год. Основное внимание уделяется особенностям работающих бедных, включая определение, описание и распространение этого явления в различных регионах страны. Также рассматривается влияние экономических и социальных изменений на уровень доходов бедных среди работающих.

https://doi.org/10.48081/JEVE8336

2025

Выпуск 1

There is a change in technological patterns in the world, a transition to the sixth technological order, and the main global trends in the development of high technologies have been identified. Innovation is still a key factor in technological development and economic growth. Innovation does not generate new value, but redistributes it, but in the process of its “templating”, the consumption of innovation becomes part of the newly produced value, and this stage becomes a source of economic dynamics. The choice of priorities for innovative development depends on the level of innovation and industrial and technological development. The logical-theoretical method, comparative analysis, generalization, and statistical method were used in the work. The article examines the current innovative and technological situation in Kazakhstan in the context of changing technological patterns. The content of the main technological directions allocated by the state as priorities along the path of innovative and technological development of the country is revealed. The world trends in the development of high technologies, factors of innovative development are presented. Startups funded by a domestic venture fund are considered. Recommendations for the implementation of innovative development are proposed, which include strengthening investment and innovation activity. Measures are allocated for the implementation of the National Development Plan of the Republic of Kazakhstan until 2029.

https://doi.org/10.48081/ILHS1528

2025

Выпуск 1

Бұл мақала Қазақстанның теміржол көлігі инфрақұрылымын басқарудың өңірлердің тұрақты дамуына әсерін кешенді зерттеуді ұсынады. Зерттеу экономикалық белсенділікті және халықтың әлеуметтік қанағаттануын арттыруда көлік жүйелерін дұрыс басқарудың маңыздылығын көрсетеді. Қазақстан тәуелсіздік алғалы бері көлік инфрақұрылымын жаңғыртуда айтарлықтай жетістіктерге жеткені мойындалды. Дегенмен, жолдардың сапасы сияқты жақсартуды қажет ететін тұстары да бар, ол үшін үнемі инвестиция мен жаңғырту қажет. Көлік инфрақұрылымының дамуы аймақтардың экономикалық белсенділігіне айтарлықтай әсер етеді. Көлік желісі жақсы дамыған аймақтар экономикалық өсудің жоғары қарқынын көрсетеді. Зерттеу қалалық және ауылдық жерлердегі көлік қызметіне қанағаттану деңгейіндегі айырмашылықтарды анықтады. Ірі қалаларда қанағаттану деңгейі жоғары, бұл халықтың қанағаттануын арттыру және көлік қызметтеріне тең қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін ауылдық және шалғай елді мекендердегі инфрақұрылымды жақсарту қажеттігін көрсетеді. Экологиялық таза технологияларды, соның ішінде теміржол көлігін дамыту ірі қалалардағы СО2 шығарындыларын азайтуға айтарлықтай әсер етеді, бұл экологиялық жағдайды жақсартып қана қоймай, көлік жүйесінің экономикалық тиімділігін арттырады. Тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту үшін аз дамыған өңірлерде көлік желілерін жаңғырту мен кеңейтуге инвестициялауды жалғастыру қажет.

https://doi.org/10.48081/RHFE8982

2025

Выпуск 1