Туризм экономикалық өсудің маңызды катализаторы ретінде қызмет етеді. Дегенмен, туризмнің дамуының экономикалық прогреске әсері жиі талқыланады, осыған байланысты институционалдық сапаның рөліне аз көңіл бөлінеді. Бұл жұмыстың мақсаты институционалдық сапаның туризмді дамытудың экономикалық өсуге қосқан үлесіне қаншалықты әсер ететінін бағалау болып табылады. Зерттеу 182 ел үшін 1998 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңді қамтитын деректер жиынында жасанды нейрондық желі модельдерін және кванттық регрессияны пайдаланады, бұл сенімді қорытындылар жасауға мүмкіндік береді. Абсолютті және өсу үлгілерінің нәтижелері туризмнің экономикалық өсуге оң әсер ететінін көрсетеді, бұл әсер институционалдық сапа деңгейімен реттеледі. Ішкі үлгілік сынақтар ашық туризм саясатын көрсететін елдер сияқты жоғары институционалдық сапасы бар елдер туризмді дамытудан айтарлықтай үлкен экономикалық пайда көретінін көрсетеді. Бұл туризмді дамытудың экономикалық өсуге ықпал ету қабілетін арттыруда институционалдық сапа маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Тәжірибешілерге экономикалық өсу туралы білім берумен қатар, біздің зерттеулеріміз туризм экономикасы мен институционалдық сапа теорияларына үлес қосады.

10.48081/RFXU5982

2025

Выпуск 4

Туризмнің тұрақты және экологиялық қауіпсіз нысандарына қызығушылықтың жаһандық өсуі жағдайында экотуризм Қазақстан өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін стратегиялық маңызға ие болады. Зерттеудің негізгі мәселесі экономиканы әртараптандыруға және жергілікті қоғамдастықтарды дамытуға саланың үлесін шектейтін экотуристік жобалар шеңберінде елдің табиғи және мәдени әлеуетін пайдаланудың тиімсіздігімен байланысты. Тақырыптың өзектілігі экологиялық туризмді дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыты ретінде белгіленген Қазақстан Республикасының туристік саласын дамыту тұжырымдамасының ережелерін іске асыру қажеттілігімен айқындалады. Зерттеу барысында жүйелі және салыстырмалы талдау әдістері, ғылыми дереккөздердің контент-талдауы, сондай-ақ Қазақстанның курорттық аймақтарының туристік белсенділігі мен экономикалық көрсеткіштерін бағалаудың кеңістіктік және статистикалық тәсілдері кеңінен қолданылды. Жұмыстың негізгі гипотезасы аймақтық дифференциацияға, жергілікті қауымдастықтардың интеграциясына және басқаруды цифрландыруға негізделген экотуризмнің кешенді дамуы саланың тұрақты өсуін қамтамасыз етуге, туристік ресурстардан экономикалық кірісті арттыруға және сонымен бірге табиғи аумақтарға антропогендік әсерді азайтуға байланысты болып келеді. Зерттеу қорытындылары Қазақстан өңірлерінің табиғи және мәдени әртүрлілігін ескере отырып, туристік өнімді әртараптандыру қажеттілігін растайды, бұл экотуристік ұсыныстардың кейбір жақтарын кеңейтуге және олардың тартымдылығын арттыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның халықаралық нарықта ілгерілеуі маркетингтік құралдар мен цифрлық платформаларды күшейтуді талап етеді, бұл елдің экологиялық тұрақты туристік бағыт ретінде танылуын арттыруға жағдай жасайды. Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы алынған нәтижелерді экотуризмді дамытудың өңірлік стратегияларын әзірлеу, саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру және туризм саласындағы мемлекеттік реттеуді жетілдіру үшін пайдалану мүмкіндігінде жатыр.

10.48081/CXDL2409

2025

Выпуск 4

В данной статье рассмотрена проблема устойчивости молочно-продуктовой подсистемы агропромышленного комплекса Казахстана в условиях цифровизации и глобальной конкуренции. Цель исследования заключается в проведении сравнительного анализа факторов и рисков, определяющих развитие отрасли в Казахстане и Европейском Союзе, с акцентом на производственные, логистические и институциональные различия. В качестве методологической базы применены PESTEL-анализ, факторно-рисковый и SWOT-анализ, позволяющие комплексно оценить политико-правовые, экономические, социальные, технологические, экологические и логистические аспекты. На основе статистических данных Бюро национальной статистики Республики Казахстан, Eurostat, FAO и European Dairy Association выявлены ключевые тенденции: доминирование личных подсобных хозяйств и ограниченная переработка в Казахстане, а также высокая степень кооперации, цифровизации и экологической устойчивости в ЕС. Проведённое исследование показывает, что переход Казахстана от традиционной к цифровой модели цепей поставок способен повысить конкурентоспособность отрасли, снизить транзакционные издержки и обеспечить выход на международные рынки. Практическая значимость работы заключается в формулировании рекомендаций по развитию кооперативов, внедрению систем прослеживаемости и адаптации экологических стандартов, что соответствует стратегическим целям устойчивого развития.

10.48081/QAIS4406

2025

Выпуск 4

Мақалада Абай облысының тарихи-мәдени мұрасы аймақтық туризмді дамытудағы маңызды фактор ретінде қарастырылады. Абай өңірі – тарихи ескерткіштерге, археологиялық жәдігерлерге, сәулет өнерінің үлгілеріне және қазақ халқының рухани мұраларына бай аймақ. Зерттеудің негізгі мақсаты – облыстың тарихи-мәдени әлеуетін айқындап, оны туризм индустриясын дамытуда тиімді пайдаланудың жолдарын көрсету. Негізгі бағыттары – тарихи-мәдени объектілердің жағдайын талдау, туризм саласындағы даму мүмкіндіктерін бағалау және аймақтық туризмді тұрақты дамытуға ықпал ететін ұсыныстарды жасау. Жұмыс барысында сипаттамалы, тарихи-салыстырмалы, құрылымдық-типологиялық және статистикалық әдістер қолданылды. Әдеби деректерді жүйелеу мен әлеуметтік зерттеу тәсілдері де пайдаланылды. Ғылыми және практикалық тұрғыдан зерттеу жұмысының маңыздылығы – аймақтағы тарихи-мәдени мұралардың қазіргі жағдайын анықтап, олардың туризм индустриясындағы орнын айқындауында. Мақалада SWOT және PEST-талдау нәтижелері көрсетіліп, Абай облысының туризм саласындағы артықшылықтары мен әлсіз жақтары, мүмкіндіктері мен қатерлері сараланды. Бұл зерттеу мәдени туризмді дамыту саласына үлес қосады, себебі ол аймақтың тарихи-мәдени мұрасын кешенді тұрғыда бағалап, ғылыми негізделген ұсыныстар береді. Практикалық маңызы – ұсынылған шараларды жүзеге асыру арқылы аймақтық туризмді дамытуға, инвестиция тартуға, жаңа жұмыс орындарын құруға және Қазақстанның халықаралық беделін арттыруға қол жеткізуге болады.

10.48081/RDVB9924

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада туризм бағытындағы арнайы экономикалық аймақтарды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру мәселелері қарастырылады. Мақаланың мақсаты – әлемдегі және Қазақстандағы туристік арнайы экономикалық аймақтарды тиімді басқарудың теориялық және практикалық аспектілерін зерттей отырып, олардың әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін анықтау және басқару тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Зерттеу міндеттері: арнайы экономикалық аймақ ұғымының мәнін ашу, туристік арнайы экономикалық аймақтардың қазіргі жағдайына талдау жасау, шетелдік тәжірибені салыстыру, және мемлекеттік басқару тиімділігін арттыру жолдарын ұсыну. Зерттеу барысында жүйелі талдау, салыстырмалы әдіс, статистикалық деректерді талдау, сонымен қатар күшті, әлсіз жақтары мен қауіп-қатерлері мен мүмкіндіктерін бағалау бойынша SWOT-талдау сияқты әдістер қолданылды. Зерттеу нәтижесінде туристік арнайы экономикалық аймақтарды басқарудағы негізгі проблемалар, оның ішінде мемлекеттік органдар мен инвесторлар арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі, маркетингтің шектелуі және инфрақұрылымдық кедергілер анықталды. Цифрландыруды, мемлекеттік-жекешелік әріптестікті дамытуды және құқықтық базаны жетілдіруді қоса алғанда, басқарудың тиімділігін арттыру үшін бағыттар ұсынылды. Алынған нәтижелер туристік арнайы экономикалық аймақтарды басқару механизмдерін жетілдіруге және олардың аймақтық дамуға қосар үлесін арттыруға бағытталған ұсыныстарды негіздеуге мүмкіндік береді.

10.48081/ICLV2125

2025

Выпуск 4

Жасанды интеллект (АІ) мемлекеттік басқаруды жаңғыртуда, цифрлық платформалардың тиімділігін арттыруда және электрондық мемлекеттік қызметтерді ұсынудың сапалы жаңа тәсілдерін қалыптастыруда шешуші рөл атқарады. Жеделдетілген цифрлық трансформация жағдайында АІ мемлекеттік сервистердің қолжетімділігін, ашықтығы мен нәтижелілігін арттырудың негізгі құралына айналады. Бұл мақалада электрондық мемлекеттік қызметтердің сапасын бағалау және оларды мемлекеттік басқару жүйесінде жетілдіру процесінде жасанды интеллект технологияларын қолданудың негізгі проблемалары мен перспективалары қарастырылады. Мақалада мемлекеттік басқарудағы электрондық қызметтердің сапасын бағалау және жетілдіру процесінде жасанды интеллектті (АИ) қолданудың өзекті бағыттары мен мүмкіндіктері қарастырылады. Авторлар электронды үкімет жүйесінің тиімділігін арттыруда интеллектуалды технологияның маңыздылығын атап өтеді. АИ негізіндегі аналитикалық құралдар азаматтардың өтініштері мен пікірлерін автоматты түрде өңдеуге, қызмет көрсету сапасын жедел бағалауға және деректер негізінде шешім қабылдау сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, болжамды модельдер мен машиналық оқыту әдістерін қолдана отырып, пайдаланушылардың қажеттіліктерін алдын-ала анықтауға және Қызметтерді жекелендіру тетіктерін жетілдіруге болады. Мақалада жасанды интеллектті енгізудің негізгі артықшылықтары ретінде азаматтарға бағытталған мемлекеттік басқару мәдениетінің тиімділігі, ашықтығы және қалыптасуы көрсетілген. Нәтижесінде АИ технологияларын кеңінен қолдану мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға және цифрлық мемлекеттің дамуына жаңа серпін беретіні тұжырымдалатын болады

10.48081/DDOS7977

2025

Выпуск 4

Tourism holds great potential for adopting circular economy practices, because tourism relies heavily on natural and human resources. As a result, the concept of circularity in tourism is gaining traction as a new area of study, further fueled by the current political focus on circular economy. Adopting circular principles is a strategic move helps reduce environmental harm like waste, pollution, and carbon emissions, and allows the industry to grow economically without relying heavily on resource consumption. Digital technologies are increasingly recognized as a driver of the circular economy, this study examines the potential of digital technologies in the tourism industry’s transition to a more circular model. A systematic literature review was conducted analyzing studies published since 2020 at the intersection of digital technologies, circular economy and sustainable tourism. The review identifies key areas of application of digital technologies throughout the traveler lifecycle (pre-trip, during-trip and post-trip) for both tourists and the tourism industry. A new framework is presented to describe how digital tools can support circular practice. The tourism industry can use smart resource management systems, centralized data platforms, blockchain for tracking, online educational resources and digital marketing campaigns that promote circularity.

10.48081/TVNN7553

2025

Выпуск 4

Мақалада Қазақстандағы жастардың еңбек ресурстарын қалыптастыру жағдайы талданады. Жастар арасындағы жұмысқа орналасу мен жұмыссыздықтың аймақтық еңбек нарықтарындағы диспрапорциялар бағаланады. Қазіргі уақытта аймақтарда жастарды жұмысқа орналастыру мен жұмыссыздықпен күресудің қалыптасқан бірнеше бағдарламалары жұмыс істеуде. Бұл бағдарламалар жастардың еңбек нарығына қолайлы жағдай жасайды дегенмен, мәселе толықтай шешілді деп айту қиын. Жаһандық технология дамуы өте шапшаң жүруіне байланысты қоғамдағы еңбек нарығын соған сай тез үйлестіріп отыру шарт, осының негізінде бұл бағдарламаларды да үнемі жаңартып отыру талап етіледі. Өкінішке орай бұл бағдарламалар аймақтарда ғылыми негізделіп, жүйелі жүргізілмеуіне, талдау жұмыстары жолға қойылмағандықтан өз мақсатына жете алмай жатады. Сондықтан өңірлік жастардың еңбек нарығын реттеуді ғылыми негіздеу мен жастар арасындағы жұмыссыздықпен күресудің практикалық құралдарын жасау бүгінгі өзекті мәселе болып қала бермек. Зерттеу шеңберінде жастардың еңбек нарығын жұмыс күшін ұсынатын субъектілері 15-35 жас аралығындағы тұлғалар болып табылатын еңбек нарығының сегменті ретінде қаралады. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы жастардың еңбек ресурстарын қалыптастырудың қазіргі жағдайларына талдау жасай отырып, оның елдің әлеуетін арттыруға қосар үлесін бағалай отырып, жастардың еңбек нарығын ұтымды ұйымдастыру мүмкіндіктерін көрсету. Мақалада жастардың салалар бойынша орналасуы мен динамикадағы орташа жалақылары аналитикалық салыстырмалы түрде қарастырылып, графикалық зерттеу тұжырымдары жасалды.

10.48081/QUIX4499

2025

Выпуск 4

With its abundance of natural resources and significant geopolitical importance, Central Asia offers a unique case study of the complex relationship between international financial institutions and national economies. In light of globalization, the Central Asian countries are now finding their relationship with the International Monetary Fund to be increasingly relevant in the interrelated agenda of sustainable development and regional stability. Therefore, the present study examines Central Asian countries and the IMF as the subject of study. Thus, in the presented study, the Central Asian countries and the IMF are taken as the object of research. The main purpose of the study is to examine how the IMF's involvement has affected the economic landscapes of Central Asian countries, assessing both the opportunities provided and the challenges that arise. The article investigates opportunities for cooperation between the IMF and Central Asian countries, focusing on current patterns of cooperation, global challenges affecting the region, and opportunities for near-term areas of cooperation. It gives particular attention to issues of financial stability, macroeconomic regulation, and the role of international institutions in economic policy in the region. In the article, the authors noted that a promising direction is a balanced combination of external financing and internal reforms aimed at strengthening the financial independence of the region with the active use of regional cooperation mechanisms in order to diversify sources of financing and minimize the risks of debt dependence.

10.48081/YMCD1591

2025

Выпуск 4

На сегодняшний день, когда устойчивое развитие становится ключевым приоритетом глобальной повестки, цифровизация курьерской логистики в Казахстане рассматривается как неотъемлемая составляющая этого процесса. Необходимо подчеркнуть, что речь идёт не просто о технологическом тренде, а о комплексной трансформации логистических процессов, которая направлена на одновременное повышение экономической отдачи и снижение негативного воздействия на окружающую среду. В данной статье, прежде всего, рассматриваются наиболее значимые цифровые технологии, которые в настоящее время активно внедряются в сферу курьерских услуг. Более того, проводится разносторонний анализ их влияния на ключевые показатели – такие как затраты, скорость и точность доставки, маршрутизация, а также экологическая нагрузка. Важно отметить, что в исследовании сделан акцент на сравнении традиционных и цифровых логистических моделей, в том числе с использованием таких решений, как технологии больших данных, IoT, GPS-навигация и автоматизация складов. Выводы, к которым приходят авторы, указывают на существенное снижение углеродного следа, рационализацию расхода топлива и снижение числа пустых рейсов. В заключение, на основе собранных данных предлагаются практические рекомендации, которые могут быть полезны как для бизнес-среды, так и для государственных структур, занимающихся цифровой трансформацией логистики и реализацией принципов устойчивого развития.

10.48081/PPEQ6747

2025

Выпуск 4