Most of the universities in our country work in the fields of education, scientific research and social service, and allocate their resources to these three fields. This situation, in turn, creates difficulties in the allocation of university resources, their efficient and productive use. Determining the areas in which universities are active and focusing on their active and effective areas will not only strengthen them in the global competition, but also cause effective and productive use of their resources. However, a university focused on the wrong or ineffective field can do great damage to both the institution's image and its resources. For this reason, it is very important to analyze the effectiveness of universities. Purpose of this research work, prepared in this direction, is to measure and analyze the efficiency of higher educational institutions, that is, universities, using the DEA method. Also, it was aimed to determine whether universities should be restructured for various reasons and to determine which areas universities should address during this restructuring. In the course of the study, by analyzing the relative efficiency of the university, it was determined how much it should increase or decrease its income and how much it should increase or decrease its expenses in order for the university to be effective. Based on the results of the research, it was discussed how to achieve partial differentiation of universities by looking at the indicators of education, scientific research and social service. Also, analyzes and measurements of the relative efficiency of these universities were conducted, and assessments were made regarding which of their input and output values are not efficient and ways to make them efficient. In order to maintain effective and current efficiency levels, idle capacities were identified and estimates were made for these idle capacities and increasing-decreasing-constant revenue scenarios were also considered.

https://doi.org/10.48081/RCPL7306

2024

Выпуск 4

В развитую цифровую эпоху интеллектуальная собственность имеет решающее значение в мире информационных технологий. Современный ландшафт интеллектуального права собственности претерпел существенные изменения под влиянием эпохи цифровых технологий. В статье рассматривается проблема отсутствия действующих законов в сфере коммерциализацией интеллектуальной собственности, проблема совместимости с устаревшими системами, вероятность кибератак, кражи и монетизации объектов интеллектуальной собственности. Цель данной статьи – определение роли интеллектуальной собственности, которая содействует инновациям в ИТ-индустрии и определяет важность защиты объектов интеллектуальной собственности для участников рынка интеллектуальной собственности в процессе коммерциализации технологий [1]. Задачей данного исследования является проведение анализа и прогноза размера рынка интеллектуальной собственности по сегментам на примере зарубежных компаний. Проведенные исследования в области рынка программного обеспечения интеллектуальной собственности предполагают адаптацию подходов по защите интеллектуальной собственности на основе принятия новых законодательных актов, которые способствуют внедрению альтернативных бизнес-моделей, инновационных разработок и современных методов коммерциализации объектов интеллектуальной собственности [2]. Исследование рынка программного обеспечения интеллектуальной собственности является эффективным в следствии растущей осведомленности и признания программного обеспечения собственности в развитых и развивающихся странах, таких как США, Индия, Бразилия, Алжир, Германия и ряд других, что свидетельствует о необходимости внедрения программного обеспечения интеллектуальной собственности для повышения прибыльности и эффективности коммерциализации технологий [3]. В статье представлена матрица рыночного позиционирования, в которой представлены бренды мировых компаний, подлежащих классификации. Использование бренда становится решением технических проблем, нового дизайна интеллектуальной собственности , приносящие доход путем их коммерциализации.

https://doi.org/10.48081/WBMS4800

2024

Выпуск 4

В ближайшем будущем экономика промышленного комплекса Республики Казахстан и ее партнеров будет определять позиции страны на рынке высокотехнологичной продукции. «Зеленая» трансформация социально-экономических систем, вызванная общемировым трендом устойчивого развития, требует от современных компаний преобразований в области экосистемного подхода. Благодаря вызовам цифровой экономики, открытости бизнес-сообщества, стремлению к сбалансированному потреблению энергоресурсов и циркуляции становится актуальным выработка научно-методологических подходов управления экосистемой «зеленой» интеграции с участием промышленных компаний, финансовых учреждений, государственных структур. В качестве объекта исследования определена экосистема «зеленой» интеграции промышленных предприятий. Предмет исследования акцентирован на взаимодействии структурных элементов экосистемы и систематизации экономических факторов, обуславливающих взаимодействие участников «зеленой» интеграции. В ходе исследования выявлено, что «зеленая» интеграция должна учитывать экологические инициативы, финансовое благосостояние и предпочтения потребителей, а также ESG-трансформацию отраслей национальной экономики. Делается вывод об инновационности цифрового управления, практической адаптации интеграционных инструментов в виде цифрового справочника-путеводителя и инвестиционного паспорта. Наряду с этим подчеркивается важность унификации алгоритма доступа к банку «зеленых» технологий, создания общих информационных площадок для взаимовыгодного обмена информацией о производстве и реализации экологически чистой продукции.

https://doi.org/10.48081/BCEB7170

2024

Выпуск 4

Мақалада Қазақстанның қазіргі заманғы экономикасы жaғдaйындa қaуiпciз eңбek жaғдaйлaрын қaмmaмaсыз emу жәнe қызmeткeрлeрдi жaзamaйым oқиғaлaрдaн қорғау мәселелері әсіресе өзекті болып отырғаны қаралды. Өнeркәсiпmiң дaмуы жәнe жұмыс oрындaры сaнының өcуi өндiрiсmік mәуeкeлдер caнының ұлғaюынa aлып кeлeдi. Өндiрiсmiк жaрaқаm aлу жәнa жұмыс орнындағы жaзаmайым oқиғaлaр кәciпoрындaрдың экoнoмикaсы мeн қызмеmкерлeрдiң әл-aуқamына әceр ететiн елеулi проблема болып қалуда. Алдын aлу шaраларын жеmiлдіру oсы тәуекелдерді едәуір төмендетуі және ТАЕМ жүйесіне қаржылық жүктемені азайтуы мүмкін. Сақтанушының алдын алу іс-шараларына арналған шығындарды жабу үшін сақтандыру резервтері мен капиталдың жеткіліктілігін бағалау сақтандыру компаниялары қызметінің маңызды элементі болып табылады. Бұл тәуекелдерді талдауды, актуарлық есептеулерді, нормативтік талаптарды сақтауды және стратегиялық жоспарлауды қамтитын кешенді тәсілді талап етеді. Алдын алу іс-шараларына инвестициялар шығынды азайтуға ықпал етеді және сақтанушының да, сақтандырушының да қаржылық тұрақтылығын нығайтады. Мұндaй жaғдaйлaрдa жазаmайым oқиғaлaрдан мiндemmi caқтандыру қызмеmкeрлердi қoрғaуда жәнe oлaрдың әлeумеmmiк mұрaқmылығын қaмmамaсыз еmуде негiзгi рөл amқарады. Алaйдa cақmaндырудың қaзiргi жүйeci жemiлдiрудi жәнe қaзiргi зaмaнғы cын-қаmерлeрге бeйiмделудi қaжеm етедi.

https://doi.org/10.48081/OUIO6521

2024

Выпуск 4

Осы мақаланың мақсаты ҚР коммерциялық банктерінің банк секторындағы жағдайын талдау болып табылады. Зерттеу банк жүйесінің ағымдағы жағдайын анықтауға,коммерциялық банктердің дамуына әсер ететін негізгі тенденциялар мен факторларды анықтауға, сондай-ақ олардың нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін бағалауға бағытталған. Қойылған мақсаттарға жету үшін әртүрлі зерттеу әдістері, соның ішінде статистикалық деректерді талдау, салыстырмалы талдау және экономикалық-математикалық модельдеу әдістері қолданылады. Зерттеу материалдары ретінде ҚР Ұлттық Банкінің деректері, халықаралық қаржы ұйымдарының есептері, сондай-ақ мамандандырылған экономикалық басылымдардағы жарияланымдар пайдаланылады. Зерттеудің негізгі нәтижелері ҚР коммерциялық банктері жоғары бәсекелестікті, реттеуші өзгерістерді және экономикалық тұрақсыздықты қоса алғанда, бірқатар сынқатерлерге тап болып отырғанын көрсетеді. Цифрлық технологиялар саласындағы инновациялар, көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсарту және тәуекелдерді тиімді басқару сияқты банктердің табысына ықпал ететін негізгі факторлар анықталды. Зерттеудің теориялық маңыздылығы дамушы экономикалардағы банк секторының жұмыс істеу процестері мен тетіктерін түсінуді дамытуда жатыр. Практикалық маңыздылығы банктерге олардың стратегиясын жетілдіру және өзгермелі экономикалық жағдайларда олардың тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар беру болып табылады. Жоғарыда айтылғандардың барлығын ескере отырып, бұл мақала ҚР коммерциялық банктердің жай-күйі мен даму перспективалары туралы білімдерін тереңдетуге ықпал етеді, сондай-ақ олардың одан әрі өсуі мен қаржы нарығындағы позицияларын нығайту үшін практикалық құралдарды ұсынады.

https://doi.org/10.48081/MYVI9587

2024

Выпуск 4

In this article, the authors analyzed the main normative legal acts in the field of housing and communal infrastructure. An analysis of existing public housing programs was also carried out, and a number of differences in public housing programs of different years were investigated. The article describes the state of housing legislation of the Republic of Kazakhstan, discusses the provisions of the new Concept of housing and communal infrastructure development for 2023-2029 and its key problems. The authors of the article argue that the housing market is a complex, multifaceted sector with economic, regional, social, cultural, physical, environmental and financial nuances. This is a long-term asset for the population with an often-inelastic supply, when the demand for housing cannot increase the volume of housing construction, as a result of which housing prices rise. A successful public affordable housing policy requires that all these nuances be taken into account on both the supply and demand sides. A public affordable housing policy should include a deep qualitative analysis of the needs and types of housing solutions that would be suitable for different groups of the population in terms of price, location, housing design, size, and so on

https://doi.org/10.48081/UGUH3704

2024

Выпуск 4

Целью данной статьи является проведение тщательного библиометрического анализа, на основе существующих исследований в данной области и выделение доминирующих трендов. Тема давно изучается в экономической литературе и имеет особое значение для экономического и социального развития любой страны. Ежегодно во многих странах, включая и Казахстан, растет доля населения старшего возраста. С увеличением продолжительности жизни, получателей пенсий растет и нагрузка на бюджет, государственные социальные органы и медицинские услуги. Все это обуславливает необходимость исследовании по данному вопросу. В результате анализ показал всесторонний обзор состояния исследований в этой области, включая публикационную активность, географический охват, известные журналы и наиболее часто используемые ключевые слова. Для достижения данной цели, были выдвинуты следующие вопросы: 1. Каково состояние научного интереса к теме социальной защиты населения старшего возраста? 2. Какие страны, журналы, ключевые слова входят в число лидеров? Результаты этого исследования показывают, что социальная защита пожилых во всем мире представляет значительный интерес для обсуждения и исследований. Однако необходимы дальнейшие исследования с более подробным учетом роста числа пожилого населения.

https://doi.org/10.48081/OGRR2112

2024

Выпуск 4

Развитие национальной экономики характеризуется постоянно возрастающими темпами добычи и потребления энергетических ресурсов, в том числе и углеводородных, что вызывает увеличение антропогенного и промышленного воздействия на экологические параметры нефтедобывающих регионов. Нерациональное и неэффективное использование добываемого углеводородного сырья ведет к истощению и загрязнению природной среды различными видами отходов, возникающих в процессе добычи и переработки. Каждый год добывается огромное количество различных видов минеральных ресурсов, относящихся к категории невозобновляемых. Однако извлеченные минерально-сырьевые ресурсы, в том числе нефтегазовые, задействованные в производственных циклах, используются с очень низкой эффективностью. Сырьевая база ограничена теми размерами запасов, которые обнаружены к настоящему времени. Повышение эффективности использования сырья может обеспечить только ресурсосберегающее природопользование, базирующееся на комплексности переработки с учетом формировании региональных нефтехимических кластеров. В работе применены методы индукции и дедукции, диалектические методы познания, экономико-статистический и сравнительный анализ. Гипотеза исследования заключается в том, что внедрение ресурсосберегающих технологий комплексной переработки нефтегазовых ресурсов даст возможность преодолеть сырьевую направленность путем развития нефтегазоперерабатывающих и нефтехимических производств, что позволит перевести нефтегазовый комплекс на рельсы зеленой экономики. Ұлттық экономиканың дамуы энергетикалық ресурстарды, оның ішінде көмірсутектерді өндіру мен тұтынудың үнемі өсіп келе жатқан қарқынымен сипатталады, бұл мұнай өндіретін аймақтардың қоршаған ортасына антропогендік және техногендік жүктеменің артуына әкеледі. Өндірілетін көмірсутек шикізатын ұтымсыз және тиімсіз пайдалану, өндіру және қайта өңдеу процесінде туындайтын қалдықтардың әртүрлі түрлерімен табиғи ортаның сарқылуына және ластануына әкеледі. Жыл сайын қалпына келмейтін санатқа жататын минералды ресурстардың көптеген түрлері өндіріледі. Алайда, өндірілген минералды-шикізат ресурстары, оның ішінде өндірістік циклдерге қатысатын мұнай-газ ресурстары өте төмен пайдалылықта қолданылады. Шикізаттың ресурстық базасы осы уақытқа дейін табылған қорлардың мөлшерімен шектелген. Осыған байланысты қоғамның үдемелі орнықты дамуын қамтамасыз етудің неғұрлым ұтымды жолы шикізатты кешенді пайдалану және өңірлік мұнай-химия кластерлерін қалыптастыру қағидаттарына негізделген дамудың ресурс үнемдеуші түрі болып табылады. Салыстырмалы талдау, индукция және дедукция әдістері, танымның диалектикалық әдістері, экономикалық-статистикалық және салыстырмалы талдау қолданылды. Зерттеу гипотезасы мұнай-газ ресурстарын кешенді өңдеудің ресурстарды үнемдеу технологияларын енгізу мұнай-газ өңдеу және мұнай-химия өндірістерін дамыту жолымен шикізат бағытын еңсеруге мүмкіндік береді, бұл мұнай-газ кешенін жасыл экономика рельстеріне ауыстыруға мүмкіндік береді. The development of the national economy is characterized by constantly increasing rates of production and consumption of energy resources, including hydrocarbons, which causes an increase in anthropogenic and industrial impact on the environmental parameters of oil-producing regions. Irrational and ineffective use of extracted hydrocarbon raw materials leads to depletion and pollution of the natural environment with various types of waste generated during production and processing. Every year, a huge number of different types of mineral resources classified as non-renewable are mined. However, extracted mineral resources, including oil and gas, involved in production cycles, are used with very low efficiency. The raw material base is limited by the size of reserves that have been discovered to date. Increased efficiency in the use of raw materials can only be ensured by resource-saving nature management, based on the complexity of processing, taking into account the formation of regional petrochemical clusters. The work uses methods of induction and deduction, dialectical methods of cognition, economic-statistical and comparative analysis. The research hypothesis is that the introduction of resource-saving technologies for the integrated processing of oil and gas resources will make it possible to overcome the raw material orientation through the development of oil and gas refining and petrochemical industries, which will allow the oil and gas complex to be transferred to the green economy.

https://doi.org/10.48081/UDNX2883

2024

Выпуск 4

Изучение вопросов инвестиционного потенциала и устойчивого развития бизнеса всегда актуальны. Улучшение инвестиционного климата страны обеспечивает стабильное функционирование ее регионов и устойчивое развитие экономики. Необходимость исследования западных регионов Казахстана обусловлено их экономическим потенциалом. Добыча богатых залежей нефти и газа сопровождается значительным ущербом окружающей среды и затрагивает вопросы устойчивого развития бизнеса. Исследование преследует цель анализа потенциала экономического развития и устойчивого развития бизнеса в западных регионов РК. Основной фокус исследования сосредоточено на Актюбинский, Атырауский, Западно-Казахстанский и Мангистауские области. Авторами рассматривается связь между инвестициями и экономическим развитием страны, изучили динамику предприятий западных регионов за пять лет. Проведен анализ структуры предприятий по форме собственности, объемы инвестиций в основной капитал и их распределение по отраслям. Также были исследованы причины отставания социально-экономического развития западных регионов. Результаты исследования показывают недостаточное развитие промышленности, малой инвестиционной активности в несырьевые отрасли. В исследовании отмечается, что иностранные инвестиции в основном направлены на нефтегазовый сектор экономики РК, что сопровождается нехваткой финансирования других секторов. Учитывая аспект экологических проблем, вызванных добычей и переработкой сырья в работе, подчеркивается важность интеграции принципов устойчивого развития в инвестиционную политику регионов РК.

https://doi.org/10.48081/XLEX4494

2024

Выпуск 4

Бұл мақалада Қазақстандағы әлеуметтік кәсіпкерліктің құрылымы, оның аймақтық ерекшеліктеріне және қызмет түрлері бойынша бөлінуіне талдау жасалған. Әлеуметтік кәсіпкерлік, әсіресе жаһандық өзгерістер мен әлеуметтік теңсіздіктің өсуі жағдайында, қоғамның әлеуметтік, экономикалық және экологиялық мәселелерді шешудің маңызды құралы ретінде қарастырылады. Авторлар Қазақстан Республикасының әлеуметтік кәсіпкерлік реестрінен алынған мәліметтерге талдау жүргізіп, осының нәтижесінде кәсіпорындардың төрт негізгі санаты анықталып, олардың әрқайсысының міндеттері мен бағыттары көрсетілді. Қазақстандағы әлеуметтік кәсіпкерлердің отбасы, балалық шақ, білім беру және қоршаған ортаны қорғауға байланысты әлеуметтік бастамаларға жоғарғы қызығушылықты көрсетеді. Сондай-ақ, мақалада әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытудағы аймақтық айырмашылықтар қарастырылып, мұндағы әлеуметтік кәсіпорындардың көпшілігі ірі қалаларда шоғырланғаны, ал ауылдық аймақтардың мұндай кәсіпорындармен аз қамтылғаны анықталды. Еліміздің шалғай аймақтардағы әлеуметтік кәсіпорындардың қаржылық қолдаудың аздығы, сондай-ақ, инфрақұрылымның төмен деңгейі, ресурстардың шектеулігі және тағы басқа кедергілері ерекше атап өтілген. Сонымен қатар, тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу, өңірлік теңсіздікті жою және мемлекет халқының әл ауқатын жақсарту үшін әлеуметтік осал топтармен жұмыс істейтін кәсіпорындарға мемлекеттік қолдау шараларын одан әрі дамыту қажеттілігі көрсетіледі.

https://doi.org/10.48081/AKAO9321

2024

Выпуск 4