Мақалада Қазақстандағы жастардың еңбек ресурстарын қалыптастыру жағдайы талданады. Жастар арасындағы жұмысқа орналасу мен жұмыссыздықтың аймақтық еңбек нарықтарындағы диспрапорциялар бағаланады. Қазіргі уақытта аймақтарда жастарды жұмысқа орналастыру мен жұмыссыздықпен күресудің қалыптасқан бірнеше бағдарламалары жұмыс істеуде. Бұл бағдарламалар жастардың еңбек нарығына қолайлы жағдай жасайды дегенмен, мәселе толықтай шешілді деп айту қиын. Жаһандық технология дамуы өте шапшаң жүруіне байланысты қоғамдағы еңбек нарығын соған сай тез үйлестіріп отыру шарт, осының негізінде бұл бағдарламаларды да үнемі жаңартып отыру талап етіледі. Өкінішке орай бұл бағдарламалар аймақтарда ғылыми негізделіп, жүйелі жүргізілмеуіне, талдау жұмыстары жолға қойылмағандықтан өз мақсатына жете алмай жатады. Сондықтан өңірлік жастардың еңбек нарығын реттеуді ғылыми негіздеу мен жастар арасындағы жұмыссыздықпен күресудің практикалық құралдарын жасау бүгінгі өзекті мәселе болып қала бермек. Зерттеу шеңберінде жастардың еңбек нарығын жұмыс күшін ұсынатын субъектілері 15-35 жас аралығындағы тұлғалар болып табылатын еңбек нарығының сегменті ретінде қаралады. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы жастардың еңбек ресурстарын қалыптастырудың қазіргі жағдайларына талдау жасай отырып, оның елдің әлеуетін арттыруға қосар үлесін бағалай отырып, жастардың еңбек нарығын ұтымды ұйымдастыру мүмкіндіктерін көрсету. Мақалада жастардың салалар бойынша орналасуы мен динамикадағы орташа жалақылары аналитикалық салыстырмалы түрде қарастырылып, графикалық зерттеу тұжырымдары жасалды.

10.48081/QUIX4499

2025

Выпуск 4

Агроөнеркәсіп кешені – Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасының негізгі салаларының бірі болып табылады. Елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорттық әлеуетін арттыру және аграрлық сектордың тұрақты дамуын қамтамасыз ету – мемлекеттік басқарудың стратегиялық міндеттері. Агроөнеркәсіптік кешенде қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдай шаруашылықтардың техникалық деградациясымен, агроазық-түлік нарықтарының дамымауымен, төлемдер бойынша жаңалықтар мен берешектердің сақталуымен, еңбекке қабілетті халықтың жұмыспен қамтылуымен, ауыл халқының өмір сүру сапасының төмендігімен және т.б. сипатталады. Осылайша, экономикалық қауіпсіздікті сақтау үшін әрбір мемлекет өзін азық-түлікпен ең аз деңгейде қамтамасыз етуге ұмтылады. Барлық елдердегі ұлттық өндіріс құрылымы негізінен азық-түлік өндірісіндегі еңбек өнімділігінің деңгейімен анықталады, ал аграрлық сектордағы өндірістің өсуі жалпы ұлттық өнімнің жыл сайынғы өсімінің негізгі бөлігін анықтайды. Агроөнеркәсіптік кешен кәсіпорындарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету бойынша ақпарат пен тәжірибе алмасу тұрғысынан да, кәсіпкерлердің, шаруашылық басшыларының, мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдарының экономикалық өзара іс-қимылын ұйымдастыру тұрғысынан да аумақтық бірліктердің өзара іс-қимылы нашар жолға қойылған. Бұл жағдайдың себебі, ең алдымен, АӨК кәсіпорындарын басқарудың реттелген жүйесінің болмауы болып табылады. Сондықтан экономиканың агроөнеркәсіптік секторын басқарудың тиімді жүйесін құру ерекше маңызға ие. Әртүрлі объектілерді экономикалық басқарудың теориясы мен практикасын талдау қазіргі заманғы агроөнеркәсіптік жүйелерді басқаруға ғылыми тәсілдерді қолдану қажеттілігін анықтауға мүмкіндік берді.

10.48081/GAMA5226

2025

Выпуск 4

With its abundance of natural resources and significant geopolitical importance, Central Asia offers a unique case study of the complex relationship between international financial institutions and national economies. In light of globalization, the Central Asian countries are now finding their relationship with the International Monetary Fund to be increasingly relevant in the interrelated agenda of sustainable development and regional stability. Therefore, the present study examines Central Asian countries and the IMF as the subject of study. Thus, in the presented study, the Central Asian countries and the IMF are taken as the object of research. The main purpose of the study is to examine how the IMF's involvement has affected the economic landscapes of Central Asian countries, assessing both the opportunities provided and the challenges that arise. The article investigates opportunities for cooperation between the IMF and Central Asian countries, focusing on current patterns of cooperation, global challenges affecting the region, and opportunities for near-term areas of cooperation. It gives particular attention to issues of financial stability, macroeconomic regulation, and the role of international institutions in economic policy in the region. In the article, the authors noted that a promising direction is a balanced combination of external financing and internal reforms aimed at strengthening the financial independence of the region with the active use of regional cooperation mechanisms in order to diversify sources of financing and minimize the risks of debt dependence.

10.48081/YMCD1591

2025

Выпуск 4

В условиях стремительного развития цифровых технологий и возрастающей конкуренции в финансовом секторе, применение финансовых технологий (финтех) становится неотъемлемым элементом повышения эффективности банковской системы. Финтех-решения позволяют коммерческим банкам значительно оптимизировать внутренние процессы, существенно сокращать операционные издержки и улучшать качество предоставляемых услуг, что особенно актуально в эпоху тотальной цифровой трансформации. Однако, помимо очевидных преимуществ, внедрение финансовых технологий сопряжено с рядом серьёзных ограничений, включая вопросы безопасности данных, необходимость преодоления правовых барьеров и адаптации уже существующих инфраструктурных решений. Цель данной статьи заключается в комплексном исследовании основных FinTech-решений, активно применяемых как казахстанскими, так и российскими банками. Особое внимание уделяется их ключевой роли в развитии банковской сферы, повышении их конкурентоспособности на внутреннем и международном рынках, а также учёту существующих ограничений, которые препятствуют более широкому распространению этих технологий. Методология исследования основывается на углубленном сравнительном анализе уровня цифровизации банковских услуг, а также платёжных систем и расчётов. Проводится детальное сопоставление цифрового развития наиболее значимых банков второго уровня (коммерческих банков) в России и Казахстане. Практическая значимость выражается в выявлении конкретных проблем, с которыми сталкивается развитие банковского FinTech в России и Казахстане, а также в определении практических путей и рекомендаций по решению этих проблем, что позволит повысить эффективность финансового сектора в целом.

10.48081/VQCO2373

2025

Выпуск 4

На сегодняшний день, когда устойчивое развитие становится ключевым приоритетом глобальной повестки, цифровизация курьерской логистики в Казахстане рассматривается как неотъемлемая составляющая этого процесса. Необходимо подчеркнуть, что речь идёт не просто о технологическом тренде, а о комплексной трансформации логистических процессов, которая направлена на одновременное повышение экономической отдачи и снижение негативного воздействия на окружающую среду. В данной статье, прежде всего, рассматриваются наиболее значимые цифровые технологии, которые в настоящее время активно внедряются в сферу курьерских услуг. Более того, проводится разносторонний анализ их влияния на ключевые показатели – такие как затраты, скорость и точность доставки, маршрутизация, а также экологическая нагрузка. Важно отметить, что в исследовании сделан акцент на сравнении традиционных и цифровых логистических моделей, в том числе с использованием таких решений, как технологии больших данных, IoT, GPS-навигация и автоматизация складов. Выводы, к которым приходят авторы, указывают на существенное снижение углеродного следа, рационализацию расхода топлива и снижение числа пустых рейсов. В заключение, на основе собранных данных предлагаются практические рекомендации, которые могут быть полезны как для бизнес-среды, так и для государственных структур, занимающихся цифровой трансформацией логистики и реализацией принципов устойчивого развития.

10.48081/PPEQ6747

2025

Выпуск 4

In the context of Kazakhstan’s transition toward an innovation-driven and digital economy, the integration of small and medium-sized enterprises (SMEs) with creative industries has become increasingly important. These sectors have high potential for generating value-added products, boosting exports, and creating new jobs. This study aims to develop a scientifically grounded and practically applicable model for effective collaboration between SMEs and creative industries, taking into account international experience and national specificities. The object of the study includes SMEs and creative industries actors in Kazakhstan, as well as the institutional, legal, and infrastructural environment that shapes their interaction. The research focuses on cooperation formats, organizational mechanisms, public support measures, and digital and educational tools that enable integration between these sectors. The methodology is based on a combination of systems, institutional, innovation, and digital approaches. Comparative analysis, case studies, and content analysis of policy documents, analytical reports, and statistical data were used. The study reviews successful international practices from countries such as South Korea, the United Kingdom, Germany, and Singapore to identify transferable strategies suitable for Kazakhstan’s context. As a result, a multi-level interaction model was developed, including outsourcing, joint projects, startup investment, educational initiatives, and platform solutions. The findings confirm that strengthening collaboration between SMEs and creative industries enhances innovation, increases productivity, and amplifies the economic contribution of the creative sector. The proposed model can inform national policy and the design of programs supporting entrepreneurship and creative industries in Kazakhstan.

10.48081/GYCP5753

2025

Выпуск 4

Университеты играют ключевую роль в продвижении принципов устойчивого развития и формировании компетенций, необходимых для достижения Целей устойчивого развития (ЦУР). В условиях Казахстана особое значение приобретает адаптация глобальных подходов к специфике национальной системы высшего образования. Цель данного исследования заключалась в анализе интеграции принципов устойчивого развития в деятельность университетов. Методологическая основа исследования включала сочетание качественных и количественных методов, таких как проведение анкетирования среди студентов, преподавателей и сотрудников административного аппарата, а также экспертных интервью. Использование индекса относительной важности (RII) позволило выявить приоритетные индикаторы устойчивости и ранжировать их с точки зрения заинтересованных сторон. Результаты исследования показали, что наибольшее внимание уделяется экологическим и управленческим аспектам, в то время как вопросы социальной ответственности и экономической устойчивости остаются в тени. Были выявлены ключевые барьеры: ограниченность финансовых ресурсов, недостаточная институциональная поддержка, низкая осведомленность участников образовательного процесса. Одновременно исследование выявило положительный потенциал внедрения курсов и образовательных модулей, ориентированных на устойчивое развитие, а также развития межуниверситетского сотрудничества и взаимодействия с местным сообществом. Сделанные выводы подчеркивают необходимость комплексного подхода к внедрению принципов устойчивости, усиления институциональных механизмов и совершенствования коммуникации между различными группами заинтересованных сторон.

10.48081/ASCQ3039

2025

Выпуск 4

Мақалада Қазақстандағы жасыл экономиканың қалыптасуы мен оның тұрақты даму жолындағы рөлі жан-жақты қарастырылған. Жасыл экономика тек табиғатты қорғау шаралары ғана емес, сонымен қатар ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, инновациялық технологияларды енгізуге, жаңа жұмыс орындарын құруға және халықтың өмір сапасын жақсартуға ықпал ететіні атап өтіледі. Зерттеу барысында экокәсіпкерліктің дамуы, аймақтардағы «жасыл жұмыс орындарының» ерекшеліктері, экологиялық инновациялар мен инвестициялар көлемінің өзгерістері кешенді түрде талданған. Зерттеу нәтижелерін терең түсіндіру мақсатында екі көптік сызықты регрессиялық модель жасалды. Бірінші модельде қоршаған ортаны қорғауға байланысты салалардағы негізгі бағадағы өнім (PBPIEP) жұмыспен қамту деңгейі, ғылыми-зерттеу шығындары және экологиялық лицензиялар саны арқылы бағаланды. Екінші модельде жалпы қосылған құн (GVAIEP) лицензиялар саны мен қоршаған ортаны қорғауға бағытталған инвестициялар негізінде талданды. Бұл модельдер жасыл экономиканың дамуына әсер етуші негізгі факторларды анықтап, экологиялық көрсеткіштер мен экономикалық тиімділік арасындағы өзара байланысты дәлелдеді. Қорытындысында жасыл экономиканы дамыту – Қазақстан үшін экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етумен қатар, ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттарға қол жеткізудің және ұлттық дамудың басты шарты екендігі анықталды.

10.48081/XZXG2074

2025

Выпуск 4

This study examines the effects of the digital economy on youth employment in Kazakhstan and whether education expenditure moderates such effects. Two key indicators for digitalization are considered - internet penetration and ICT investment-and its link to the youth unemployment rate. Using data from Kazakhstan over the last two decades, this research carries out correlation analysis and regression modeling with interaction terms to test our hypotheses. The findings confirm that internet penetration increases employment for youth and that this effect is substantially amplified when government spending on education is high. If the investment is low, digitalization stops helping youth employment. A similar pattern goes for ICT investment, but with lesser effects. These results indicate that human capital investments are fundamentally complementary to policies that aim to translate employment gains from a digital economy. The paper locates this finding at the intersection of Kazakhstan's rapid digital transformation and education reforms and thereby contributes to the literature on support for the youth provided by public education spending.

10.48081/OUOB6477

2025

Выпуск 4

Abstract. The relevance of the study is conditioned by the fact that in the modern market of entrepreneurship development, the competitiveness of business structures acts as one of the main market mechanisms for regulating demand for goods, works, services in the market in the context of various economic entities whose activities form the supply on the market. Competitiveness issues are growing every year, as new players are constantly emerging in the market. Representatives of small and medium-sized businesses are considered as such players, which are not inferior to large businesses in any way. Due to the fact that since the beginning of 2020, market destabilisation has been observed in almost all spheres of activity caused by the situation related to the coronavirus, the competition is most acutely felt among representatives of small and medium-sized businesses among themselves, and in some segments, the large business loses to small and medium-sized businesses, since the latter are more flexible and mobile, which allows them to react faster and adapt to the new realities of the market and demand for goods and services. In addition, there is a competitive struggle between all market players not only for the market share and customers, but also for the supply of necessary resources from foreign suppliers, which is conditioned by the unstable macroeconomic situation. Consumer demand today has an avalanche-like character. Thus, the activities of economic entities on the market of Kazakhstan may become more complicated and exacerbate the problems of competitiveness in many industries within the country. Since the Republic of Kazakhstan is engaged in the development of an industrial and innovative economy, the problem of competition and competitiveness of companies in the republic is of high importance and its solution requires all market participants to actively search for ways and methods to increase the competitiveness of not only manufactured and consumed goods and services, but also organisations as a whole. All of the above determines the relevance of this study. The purpose of this study is to develop recommendations aimed at improving the competitiveness of business structures using strategic methods. The following methods were used in the study: analysis, synthesis, graphic representation of the results. The information base of the study includes various research papers concerned with the investigation of competition, competitiveness, and industry-specific markets. The study results allowed developing a methodology in the questions of what factors, indicators of competitiveness should be considered when analysing and evaluating the competitive potential, and the competitive advantages of actively operating business structures. The practical significance of this study lies in the fact that the proposed recommendations can be taken as a basis for the development of a target programme for the development of entrepreneurship in the Republic of Kazakhstan.

10.48081/JNMM8192

2025

Выпуск 4