В условиях Четвёртой промышленной революции человеческий капитал становится ключевым фактором устойчивого и инновационного развития экономик. Целью настоящего исследования является анализ структуры и состояния человеческого капитала в Республике Казахстан в контексте вызовов Индустрии 4.0, а также проектирование карты компетенций, необходимой для активизации инновационной активности предпринимательских структур. Методология исследования включает сравнительный анализ международных индикаторов (ИЧР, GII, IMD, GEM), изучение стратегических программ развития Казахстана и обобщение теоретических моделей компетенций, предложенных в зарубежной и отечественной литературе. Результаты показывают наличие существенного потенциала в сфере образования, цифровой инфраструктуры и предпринимательской активности, однако выявлены и ключевые барьеры: низкий уровень участия в НИОКР (0,12% ВВП), ограниченность исследовательского кадрового состава, разрыв между образовательными программами и потребностями рынка, слабое участие бизнеса в формировании компетенций, а также недостаточная распространённость непрерывного обучения среди взрослого населения. В ответ на эти вызовы в рамках исследования разработана структурированная карта компетенций, включающая пять взаимодополняющих блоков: технические, научно-исследовательские, предпринимательские, социальные и личностные компетенции. Практическая значимость исследования заключается в том, что предложенная карта может быть использована как инструмент для проектирования образовательной политики, развития системы подготовки кадров и выработки стратегий цифровой трансформации на уровне компаний и отраслей. Сформулированные рекомендации могут способствовать повышению инновационной результативности человеческого капитала, укреплению связки «образование – наука – производство» и созданию институциональных условий для устойчивого экономического роста.

10.48081/BTFD7661

2025

Выпуск 4

Статья посвящена анализу телемедицины как инструмента повышения эффективности здравоохранения в условиях демографического роста и ограниченности ресурсов. В Казахстане наблюдается устойчивый прирост численности населения, что ведёт к перегрузке врачебных участков и увеличению времени ожидания медицинской помощи. В этом контексте телемедицина рассматривается как перспективный механизм оптимизации доступа к медицинским услугам, особенно в отдалённых и малонаселённых регионах. Развитие телемедицины в Республике Казахстан ведётся уже более двух десятилетий и прошло несколько этапов институциональной и технологической трансформации. В рамках исследования особое внимание уделено анализу телемедицины с точки зрения её преимуществ – доступности, экономичности и оперативности, снижение затрат и интеграцию в цифровую инфраструктуру. Наряду с этим проводится анализ ключевых барьеров, ограничивающих развитие сектора: слабая материально-техническая база, цифровое неравенство, кадровый дефицит и нормативно-правовые ограничения. Исследуется мировой опыт внедрения телемедицинских технологий в ведущих странах, включая США, Великобританию, Индию и Китай, с акцентом на уровень развития телемедицины, степень её использования медицинскими работниками, объём рынка, ключевые направления государственной поддержки, а также приоритетные сферы применения – включая оказание медицинской помощи в сельской местности и лечение хронических заболеваний. Цель исследования заключается в выявлении ключевых направлений и возможностей развития телемедицины в Казахстане с учётом международного опыта и оценки текущего состояния.

10.48081/YCXP5954

2025

Выпуск 4

В условиях современного цифрового мира рынок труда претерпевает кардинальные изменения, вызванные стремительным развитием технологий, ростом автоматизации и глобализацией. Традиционная роль диплома как основного критерия оценки профессиональной квалификации постепенно уступает место новым подходам, ориентированным на развитие практических навыков и реальных компетенций. В статье исследуются процессы трансформации ценности формального образования, причины смещения акцентов в сторону навыков, а также влияние цифровых платформ и EdTech на доступность, качество и гибкость обучения.. Особое внимание уделено концепции «skills-first», которая позволяет быстро адаптировать специалистов к меняющимся требованиям рынка труда, но вызывает вопросы относительно системности и уровня подготовки. Приведены примеры компаний, отказавшихся от обязательного требования наличия диплома, а также инновационные образовательные модели, сочетающие академическую базу с практической подготовкой. Сделаны выводы о необходимости переосмысления и комплексной адаптации образовательных стратегий, направленных на обеспечение конкурентоспособности и устойчивого развития рынка труда в эпоху цифровых технологий и постоянных технологических трасформаций. Дополнительное внимание уделяется вопросам повышения качества образования и внедрения системных стандартов обучения для обеспечения подготовки кадров, отвечающих новым требованиям современного мира.

10.48081/QHFM4094

2025

Выпуск 4

В работе рассматриваемая проблема заключается в отсутствии системного подхода к интеграции маркетинговых стратегий в процессах реструктуризации предприятия. Основные результаты, представленные в исследовании, включают в себя сформированные методологические принципы, направленные на синхронизацию маркетинговых стратегий в процессе реструктуризации предприятия, что позволяет согласовать маркетинг с повышением уровня рыночной конкурентоспособности предприятия. Методологический подход, который был разработан для применения кластерного анализа и карт Кохонена для оценки степени синхронизации маркетинговых стратегий в процессах реструктуризации. Установлено, что концептуальная модель синхронизации маркетинговых стратегий в процессах реструктуризации предприятий, построена с учетом мер по оптимизации маркетинговых подходов для предприятий различных кластеров с учетом стратегических приоритетов их дальнейшего развития на рынке. Обоснованы и подробно объяснены инновационные методологические подходы к реализации маркетинговых стратегий в механизмах реструктуризации предприятий. Применение кластерного анализа на основе карт Кохонена позволило выделить три типологические группы предприятий по критерию глубины применения и направления стратегического развития для каждого из выбранных кластеров. Полученные результаты могут быть использованы в процессах разработки стратегий трансформации предприятий в различных сферах экономической деятельности, в частности при планировании и реализации мероприятий по реструктуризации, направленных на повышение уровня конкурентоспособности, цифровую модернизацию, развитие производства., и экологическая ответственность.

10.48081/DFOS1406

2025

Выпуск 4

Проблема управления пищевыми отходами в университетах становится всё более актуальной в условиях перехода к устойчивому развитию. Настоящее исследование направлено на выявление факторов, влияющих на сортировку пищевых отходов в университетах Казахстана, с использованием теории запланированного поведения (ТЗП), дополненной социально-демографическими характеристиками, эмоциональными и поведенческими переменными. Эмпирическая база включает результаты анкетирования 519 студентов и сотрудников пяти университетов Казахстана, анализ которых проведён с использованием обобщённого структурного уравнительного моделирования (GSEM). Установлено, что намерение сортировать пищевые отходы статистически значимо определяется отношением к поведению, субъективными нормами и воспринимаемым поведенческим контролем (p < 0,01). На все три конструкта ТЗП значительное положительное влияние оказывают чувство вины за несортировку, гордость за «зелёные» инициативы университета и наличие экологически ответственных привычек. Социально-демографические факторы играют меньшую роль: доход незначим, возраст положительно связан с отношением к поведению, а мужчины в большей степени ориентируются на ожидания окружающих. Результаты анализа также выявили различия между университетами по отдельным элементам ТЗП. С учётом этих различий были предложены конкретные рекомендации для каждого университета, направленные на укрепление позитивных установок, усиление нормативного давления и развитие чувства контроля над процессом сортировки, что позволит повысить вовлечённость университетского сообщества в практики устойчивого управления отходами.

10.48081/ZZJZ8178

2025

Выпуск 4

Туризм экономикалық өсудің маңызды катализаторы ретінде қызмет етеді. Дегенмен, туризмнің дамуының экономикалық прогреске әсері жиі талқыланады, осыған байланысты институционалдық сапаның рөліне аз көңіл бөлінеді. Бұл жұмыстың мақсаты институционалдық сапаның туризмді дамытудың экономикалық өсуге қосқан үлесіне қаншалықты әсер ететінін бағалау болып табылады. Зерттеу 182 ел үшін 1998 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңді қамтитын деректер жиынында жасанды нейрондық желі модельдерін және кванттық регрессияны пайдаланады, бұл сенімді қорытындылар жасауға мүмкіндік береді. Абсолютті және өсу үлгілерінің нәтижелері туризмнің экономикалық өсуге оң әсер ететінін көрсетеді, бұл әсер институционалдық сапа деңгейімен реттеледі. Ішкі үлгілік сынақтар ашық туризм саясатын көрсететін елдер сияқты жоғары институционалдық сапасы бар елдер туризмді дамытудан айтарлықтай үлкен экономикалық пайда көретінін көрсетеді. Бұл туризмді дамытудың экономикалық өсуге ықпал ету қабілетін арттыруда институционалдық сапа маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Тәжірибешілерге экономикалық өсу туралы білім берумен қатар, біздің зерттеулеріміз туризм экономикасы мен институционалдық сапа теорияларына үлес қосады.

10.48081/RFXU5982

2025

Выпуск 4

Туризмнің тұрақты және экологиялық қауіпсіз нысандарына қызығушылықтың жаһандық өсуі жағдайында экотуризм Қазақстан өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін стратегиялық маңызға ие болады. Зерттеудің негізгі мәселесі экономиканы әртараптандыруға және жергілікті қоғамдастықтарды дамытуға саланың үлесін шектейтін экотуристік жобалар шеңберінде елдің табиғи және мәдени әлеуетін пайдаланудың тиімсіздігімен байланысты. Тақырыптың өзектілігі экологиялық туризмді дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыты ретінде белгіленген Қазақстан Республикасының туристік саласын дамыту тұжырымдамасының ережелерін іске асыру қажеттілігімен айқындалады. Зерттеу барысында жүйелі және салыстырмалы талдау әдістері, ғылыми дереккөздердің контент-талдауы, сондай-ақ Қазақстанның курорттық аймақтарының туристік белсенділігі мен экономикалық көрсеткіштерін бағалаудың кеңістіктік және статистикалық тәсілдері кеңінен қолданылды. Жұмыстың негізгі гипотезасы аймақтық дифференциацияға, жергілікті қауымдастықтардың интеграциясына және басқаруды цифрландыруға негізделген экотуризмнің кешенді дамуы саланың тұрақты өсуін қамтамасыз етуге, туристік ресурстардан экономикалық кірісті арттыруға және сонымен бірге табиғи аумақтарға антропогендік әсерді азайтуға байланысты болып келеді. Зерттеу қорытындылары Қазақстан өңірлерінің табиғи және мәдени әртүрлілігін ескере отырып, туристік өнімді әртараптандыру қажеттілігін растайды, бұл экотуристік ұсыныстардың кейбір жақтарын кеңейтуге және олардың тартымдылығын арттыруға мүмкіндік береді. Қазақстанның халықаралық нарықта ілгерілеуі маркетингтік құралдар мен цифрлық платформаларды күшейтуді талап етеді, бұл елдің экологиялық тұрақты туристік бағыт ретінде танылуын арттыруға жағдай жасайды. Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы алынған нәтижелерді экотуризмді дамытудың өңірлік стратегияларын әзірлеу, саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру және туризм саласындағы мемлекеттік реттеуді жетілдіру үшін пайдалану мүмкіндігінде жатыр.

10.48081/CXDL2409

2025

Выпуск 4

Мақалада Абай облысының тарихи-мәдени мұрасы аймақтық туризмді дамытудағы маңызды фактор ретінде қарастырылады. Абай өңірі – тарихи ескерткіштерге, археологиялық жәдігерлерге, сәулет өнерінің үлгілеріне және қазақ халқының рухани мұраларына бай аймақ. Зерттеудің негізгі мақсаты – облыстың тарихи-мәдени әлеуетін айқындап, оны туризм индустриясын дамытуда тиімді пайдаланудың жолдарын көрсету. Негізгі бағыттары – тарихи-мәдени объектілердің жағдайын талдау, туризм саласындағы даму мүмкіндіктерін бағалау және аймақтық туризмді тұрақты дамытуға ықпал ететін ұсыныстарды жасау. Жұмыс барысында сипаттамалы, тарихи-салыстырмалы, құрылымдық-типологиялық және статистикалық әдістер қолданылды. Әдеби деректерді жүйелеу мен әлеуметтік зерттеу тәсілдері де пайдаланылды. Ғылыми және практикалық тұрғыдан зерттеу жұмысының маңыздылығы – аймақтағы тарихи-мәдени мұралардың қазіргі жағдайын анықтап, олардың туризм индустриясындағы орнын айқындауында. Мақалада SWOT және PEST-талдау нәтижелері көрсетіліп, Абай облысының туризм саласындағы артықшылықтары мен әлсіз жақтары, мүмкіндіктері мен қатерлері сараланды. Бұл зерттеу мәдени туризмді дамыту саласына үлес қосады, себебі ол аймақтың тарихи-мәдени мұрасын кешенді тұрғыда бағалап, ғылыми негізделген ұсыныстар береді. Практикалық маңызы – ұсынылған шараларды жүзеге асыру арқылы аймақтық туризмді дамытуға, инвестиция тартуға, жаңа жұмыс орындарын құруға және Қазақстанның халықаралық беделін арттыруға қол жеткізуге болады.

10.48081/RDVB9924

2025

Выпуск 4

В данной статье рассмотрена проблема устойчивости молочно-продуктовой подсистемы агропромышленного комплекса Казахстана в условиях цифровизации и глобальной конкуренции. Цель исследования заключается в проведении сравнительного анализа факторов и рисков, определяющих развитие отрасли в Казахстане и Европейском Союзе, с акцентом на производственные, логистические и институциональные различия. В качестве методологической базы применены PESTEL-анализ, факторно-рисковый и SWOT-анализ, позволяющие комплексно оценить политико-правовые, экономические, социальные, технологические, экологические и логистические аспекты. На основе статистических данных Бюро национальной статистики Республики Казахстан, Eurostat, FAO и European Dairy Association выявлены ключевые тенденции: доминирование личных подсобных хозяйств и ограниченная переработка в Казахстане, а также высокая степень кооперации, цифровизации и экологической устойчивости в ЕС. Проведённое исследование показывает, что переход Казахстана от традиционной к цифровой модели цепей поставок способен повысить конкурентоспособность отрасли, снизить транзакционные издержки и обеспечить выход на международные рынки. Практическая значимость работы заключается в формулировании рекомендаций по развитию кооперативов, внедрению систем прослеживаемости и адаптации экологических стандартов, что соответствует стратегическим целям устойчивого развития.

10.48081/QAIS4406

2025

Выпуск 4

Бұл мақалада туризм бағытындағы арнайы экономикалық аймақтарды мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру мәселелері қарастырылады. Мақаланың мақсаты – әлемдегі және Қазақстандағы туристік арнайы экономикалық аймақтарды тиімді басқарудың теориялық және практикалық аспектілерін зерттей отырып, олардың әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін анықтау және басқару тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Зерттеу міндеттері: арнайы экономикалық аймақ ұғымының мәнін ашу, туристік арнайы экономикалық аймақтардың қазіргі жағдайына талдау жасау, шетелдік тәжірибені салыстыру, және мемлекеттік басқару тиімділігін арттыру жолдарын ұсыну. Зерттеу барысында жүйелі талдау, салыстырмалы әдіс, статистикалық деректерді талдау, сонымен қатар күшті, әлсіз жақтары мен қауіп-қатерлері мен мүмкіндіктерін бағалау бойынша SWOT-талдау сияқты әдістер қолданылды. Зерттеу нәтижесінде туристік арнайы экономикалық аймақтарды басқарудағы негізгі проблемалар, оның ішінде мемлекеттік органдар мен инвесторлар арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі, маркетингтің шектелуі және инфрақұрылымдық кедергілер анықталды. Цифрландыруды, мемлекеттік-жекешелік әріптестікті дамытуды және құқықтық базаны жетілдіруді қоса алғанда, басқарудың тиімділігін арттыру үшін бағыттар ұсынылды. Алынған нәтижелер туристік арнайы экономикалық аймақтарды басқару механизмдерін жетілдіруге және олардың аймақтық дамуға қосар үлесін арттыруға бағытталған ұсыныстарды негіздеуге мүмкіндік береді.

10.48081/ICLV2125

2025

Выпуск 4