В этом исследовании изучается влияние практик управления знаниями (УЗ) — постоянного обучения, применения знаний и обмена знаниями — на конкурентоспособность сотрудников среди преподавателей колледжей. Дополнительно проверяется гипотеза о влиянии семейного положения на эти связи. Исследование рассматривает два основных вопроса: «Как практики УЗ влияют на конкурентоспособность сотрудников?» и «Смягчает ли семейное положение эти отношения?». Исследование проверяет шесть гипотез, предполагая положительные связи между практиками УЗ и конкурентоспособностью, и исследуя, смягчает ли семейное положение эти эффекты. Для исследования был выбран количественный метод. Анкетирование проводилось среди преподавателей государственных и частных колледжей Костанайской области в 2024 году. 306 респондентов прошли анкетирование. Опрос, проведенный с помощью Google Forms, включал четыре раздела: демографические данные (включая семейное положение), практики УЗ, конкурентоспособность сотрудников и отношение к влиянию семейного положения на конкурентоспособность. Собранные данные были проанализированы с помощью программы SPSS. Результаты выявили значимые положительные связи между всеми тремя практиками УЗ и конкурентоспособностью сотрудников, причем применение знаний показало самое сильное влияние. Однако семейное положение не оказало существенного влияния на эти отношения. Результаты опроса выявили расхождение между статистическими данными и восприятием участников, что говорит о том, что, хотя эмпирические данные не подтверждают смягчающего эффекта, многие респонденты считают, что семейное положение влияет на конкурентоспособность. Эти результаты подчеркивают важность учета как объективных данных, так и восприятия сотрудников при формировании политик на рабочем месте и систем поддержки.

10.48081/ULWO7902

2025

Выпуск 3

Ауыл шаруашылығы кооперативтері (АШК) аграрлық сектордың құн тізбегінде маңызды рөл атқарады. Нақтырақ айтқанда: техникалық қамтамасыз ету, қайта өңдеу, маркетинг, жеткізу, жинау, бөлшек сауда, сервистік қызмет және басқа да ауыл шаруашылығы емес қызмет түрлерін қалыптастыруда өзіндік үлесі бар. Мақаланың мақсаты – АШК-і арқылы аграрлық сектордағы проблемаларды реттеуде жоғары нәтижелерге қол жеткізген мемлекеттердің тәжірибелерін ескере отырып, Қазақстандағы АШК-ін дамытудың негізгі бағыттарын ұсыну. Аталған мақсатқа қол жеткізу кезіне келесідей міндеттер орындалды: Қазақстан және кейбір дамыған елдердің АШТӨ-нің құрамындағы АШК-нің үлесі; ҚР бойынша АШК мүшелерінің құрамы, динамикалық өзгерістері, аталған шаруашылық субъектілеріндегі жұмыспен қамтылған қызметкерлер саны; үй шаруашылықтары мен шаруа немесе фермерлік қожалықтардың АШК-не бірігу уәждемесі мен белсенділігі; АШК-нің дамуын ынталандырушы және тежеуші факторлар. Ауыл тұрғындарының үлесі жоғары Қытай, Үндістан, Индонезия секілді мемлекеттердің АШК-ін дамытудағы тәжірибелеріне терең зерттеу жүргізілді. Аталған мемлекеттердің тәжірибесін ескере отырып еліміздегі АШК-ін дамыту үшін келесідей ұсыныстар жасалды:барлық облыстар бойынша АШК-іне терең зерттеу жүргізу және «жалған», «жасанды» АШК-ін ауыл шаруашылығы нарығынан тазарту; мамандандырылған АШК-ін дамыту және мемлекет тарапынан тұрақты қолдау көрсету; АШК-ін субсидиялаудың арнайы шартарын егізу; аудан орталықтары мен тұрғындар саны көбірек ауылдық округтерде АШК-ін мәртебесін арттыру және оларды насихаттау жұмыстарын нығайту, құн тізбегіндегі шектеулерді азайту; АШК-ін ауылды дамытудың драйвері ретінде мемлекеттік қолдау секілді шараларға баса назар аудару.

10.48081/FGYX9350

2025

Выпуск 3

В данной статье исследуется влияние вертикальной интеграции на экономическую эффективность управления качеством строительных компаний. Проведен кластерный анализ, в рамках которого компании были разделены на три группы в зависимости от уровня вертикальной интеграции: высокоэффективные компании (VI=4-5), компании среднего уровня (VI = 2-3) и низкоэффективные компании (VI = 1-2). Анализ показывает, что высокая степень вертикальной интеграции способствует снижению транзакционных издержек, улучшению контроля качества и повышению удовлетворенности клиентов, в то время как компании с низким уровнем интеграции сталкиваются с более высокими затратами и ограниченной эффективностью. Представленные данные подтверждают существование положительной корреляции между инвестициями в управление качеством (QMC) и рентабельностью компании, особенно среди организаций с высокой степенью интеграции. В статье рассмотрены стратегии повышения уровня вертикальной интеграции, а также предложены рекомендации для компаний с умеренной и низкой интеграцией с целью повышения их конкурентоспособности. Результаты исследования также подтверждают, что вертикальная интеграция является важным фактором, влияющим на эффективность и устойчивость компаний, и что ее оптимальный уровень должен определяться с учетом рыночных условий, отраслевых особенностей и стратегических целей организации.

10.48081/WJVV4697

2025

Выпуск 3

В данном исследовании определены основные подходы к решению проблем «зеленой» логистики. Авторами предложены функциональный и системный подходы. Также для выявления специфики и влияния данных подходов на эффективность решения проблем внедрения «зеленой» логистики авторами сделан сравнительный анализ опыта зарубежных и отечественных компаний, которые стремятся к экологическому управлению логистической деятельностью, а также анализ возможностей и угроз применения экотехнологий. В статье приведен сравнительный анализ различных подходов к решению проблем экологистики, в основу были взяты такие показатели, как:экологический менеджмент; приоритетные направления экологической деятельности предприятия и организация «зеленого предприятия»; характерика система проведения логистических процессов; экономическая эффективность деятельности.. Сравнительный анализ поможет определить социальные, экономические, экологические ориентиры «зеленой» логистики, которая направлена на уменьшение экологических рисков и оптимизацию потребления всех имеющихся ресурсов предприятия.. В статье приведен статистический анализ за 2023 г. оценки уровня внедрения экологически устойчивых технологий в логистическом секторе Казахстана. Рассмотрены ключевые барьеры которые препятствуют внедрению и развитию экологистики. Недостаточный уровень экологического сознания у населения страны и кадрового обеспечения препятствуют развитию «зеленой» логистики. Развитие и внедрение «зеленой» логистики поможет организовать деятельность логистических компаний таким образом, чтобы они всегда приносили пользу экономике без ущерба окружающей среде и людям.

10.48081/PZGG8727

2025

Выпуск 3

Статья посвящена комплексному анализу проблем и перспектив развития малого бизнеса в Казахстане в условиях постковидной реальности, характеризующейся повышенной неопределенностью внешней среды. В работе подробно рассматриваются ключевые вызовы, с которыми сталкиваются казахстанские предприниматели в этот период, включая экономическую нестабильность, трансформацию потребительского поведения, усиление конкуренции на рынке, ограниченный доступ к финансовым ресурсам и дефицит квалифицированных кадров. В статье предлагается широкий спектр направлений и конкретных мер по оптимизации управления малым бизнесом в условиях неопределенности. Особое место в статье отводится вопросам цифровой трансформации малого бизнеса, которая рассматривается как один из ключевых факторов повышения конкурентоспособности и адаптации к новым условиям. Подчеркивается необходимость поэтапного внедрения цифровых технологий, начиная с простых CRM-систем и заканчивая сложными платформами для автоматизации маркетинга и управления продажами. В статье также подробно анализируется роль и значение государственной поддержки малого бизнеса в Казахстане в постковидный период. Рассматриваются существующие программы финансовой помощи, налоговые льготы, гранты и другие меры поддержки, которые могут быть использованы предпринимателями для развития своего бизнеса. На основе анализа статистических данных о роли малого бизнеса в экономике Казахстана, в статье формулируются конкретные рекомендации для предпринимателей по оптимизации управления своим бизнесом в условиях неопределенности.

10.48081/NSHH8219

2025

Выпуск 3

Rapid digital transformations in public administration have made evident the need for extensive methodologies for the evaluation of economic impacts of artificial intelligence (AI) technologies. The goal of this research is to develop a comprehensive framework that would integrate traditional cost-benefit analysis and qualitative indicators for the assessment of tangible fiscal benefits as well as intangible socio-administrative impacts, especially focused on adapting this methodology to the context of Kazakhstan. It thus fills a significant gap in the literature where most conventional evaluation methods overlook factors such as citizen satisfaction, service quality, and policy effectiveness. The research, bringing together thus well-established economic theories with recent advancements in digital transformation, proposes some new conceptual indicators such as Adjusted Net Present Value (ANPV), Adjusted Benefit-Cost Ratio (ABCR), and Adjusted Return on Investment (AROI), as well as additional measures including the Digital Readiness Index (DRI) and the Government Policy Implementation Factor (GPIF). The proposed methodology is based on systematic literature review and document analysis of international case studies and policy reports, which serve as secondary data sources to inform the conceptual model. Introduction of qualitative measures along with financial metrics significantly strengthen the evaluation of AI implementations as learned from cases analyzed from Denmark. On the other hand, the current practices in Kazakhstan entirely rely on traditional methods for that and underestimates the far-reaching benefits of digital transformation. The findings confirmed the assumption that the integrated approach does yield a more robust context-sensitive evaluation. It offers an applicable model to the field which may guide informed policy decisions and effective AI investment optimization in public administration.

10.48081/FLQM9632

2025

Выпуск 3

Цифровизация сельского хозяйства является ключевым фактором модернизации материально-технической базы растениеводства, способствующим повышению его эффективности и устойчивости. В условиях глобальных вызовов, таких как изменение климата и рост населения, внедрение современных технологий, включая Интернет вещей, большие данные и искусственный интеллект, становится необходимым для обеспечения продовольственной безопасности. Данная статья анализирует влияние цифровизации на аграрный сектор, рассматривая как преимущества, так и вызовы, с которыми сталкиваются фермеры при переходе на новые технологии. Исследование основано на анализе существующих научных публикаций, статистических данных и примеров успешных внедрений цифровых решений. Результаты показывают, что использование технологий точного земледелия и автоматизации процессов может привести к значительному увеличению урожайности и снижению производственных затрат. Однако высокие капитальные затраты и недостаток квалифицированных кадров остаются основными препятствиями для мелких и средних фермерских хозяйств. В заключение подчеркивается важность комплексного подхода к внедрению цифровых технологий, который включает в себя не только технологические, но и социальные и экономические аспекты, что является необходимым для достижения устойчивого развития сельского хозяйства в будущем.

10.48081/VODF7337

2025

Выпуск 3

The labor problems of mining and metallurgical complex are an urgent issue of the industrial sector in Kazakhstani economy. Sometimes it includes not only social problems, but also possibility of economic risks from industry's decline, due to the lack of desire among the population to work in its conditions. Many researchers see the essence of this problem in legal regulation of social issues in this area. The purpose of this research is to review and analyze current collective agreement for employees of the Karaganda Metallurgical Plant of “Qarmet” JSC, inherited by the enterprise from the previous owner, which was “ArcelorMittal Temirtau” JSC. Due to the fact, that this company is going to prepare a new collective agreement for 2025, it will be the right decision to analyze the imperfect aspects of its current model and describe some ways to correct them. This is a point of scientific novelty of the study. This should be done in order to avoid duplication of the issues of previous agreement in terms of granting employees by appropriate rights and their compliance monitoring. Authors used the following methods to implement this research: employee questionnaires, a comparative legal method for analyzing the provisions of a collective agreement. The results of research revealed the desire of employees to change provisions of the collective agreement on wages and social guarantees. Collective agreement of the last corporate period (which one still has its legal force), identifies some regulatory aspects, that impede the qualitative development for employees human capital. Recommendations for its resolution were presented in the article on this issue.

10.48081/USIB8311

2025

Выпуск 3

Астық нарығы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі элементі болып табылады және елдің азық-түлік қауіпсіздігі мен экономикалық дамуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Нарықтық қатынастар элементтерін кең қамту және астық шаруашылығының ғана емес, сонымен бірге елдің бүкіл агроөнеркәсіптік кешенінің жұмысына айтарлықтай әсер ету астық нарығын ауылшаруашылық өнімдерінің, шикізат пен азық-түліктің басқа нарықтары үшін дамудың репрезентативті моделі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Бұл мақалада астық нарығының құрылымы мен қызметін зерттеу үшін қолданылатын негізгі экономикалық теориялар мен тұжырымдамалар талданады. Сұраныс пен ұсынысты анықтайтын факторларға, сондай-ақ институттар мен мемлекеттік саясаттың рөліне ерекше назар аударылады. Ауыл шаруашылығы нарықтарының, атап айтқанда астық нарықтарының ерекшелігін түсіну өндірістің маусымдылығы, табиғи жағдайларға тәуелділік, сұраныс пен ұсыныстың төмен икемділігі, сондай-ақ мемлекеттік реттеу сияқты факторларды ескеруді талап ететіні көрсетілген. Зерттеу нәтижелері микро және макроэкономикалық факторларды, сондай-ақ нарықтың әртүрлі сегменттерінің жұмыс істеу ерекшеліктерін ескеретін астық нарығын талдауға кешенді көзқарас қажеттілігі туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Осы мақалада келтірілген теориялық білімді жүйелеу астық секторын дамытудың тиімді стратегияларын әзірлеуге, оның бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған әрі қарайғы зерттеулер үшін негіз бола алады. Әрі қарай зерттеу перспективалары астық нарығының жұмыс істеуіне нақты факторлардың әсерін терең талдаумен, нарықтық конъюнктураны болжауға мүмкіндік беретін экономикалық-математикалық модельдерді әзірлеумен, сондай-ақ мемлекеттік реттеудің

10.48081/MVTJ5610

2025

Выпуск 3

Проблемам эффективного функционирования отраслей нефтегазового комплекса Казахстана посвящены исследования многих ученых-экономистов. Тем не менее, многие из них нуждаются в более детальном изучении. Это касается необходимости разработки рекомендаций по развитию нефтегазового комплекса на основе создания нефтехимических и газохимических производств с применением кластерного подхода, подразумевающего взаимосвязь добычи и переработки углеводородных ресурсов. Целью исследования являются: обоснование необходимости формирования инновационных нефтегазохимических кластеров; разработка рекомендаций и сценариев, обосновывающих направления и целесообразность создания кластеров, основанных на комплексном и рациональном использовании углеводородных ресурсов; формулировка гипотезы формирования и развития нефте- и газохимических кластеров. В ходе проведения анализа изученных теоретико-методологических источников выявлены основные принципы кластерного развития нефтехимической отрасли. Раскрыты тенденции развития нефтегазохимических кластеров на основе детального анализа перспективных направлений использования действующего производственного потенциала с учетом рационального и комплексного использования углеводородных ресурсов. Выдвигаемая гипотеза по повышению эффективности функционирования подотраслей нефтегазового комплекса основывается на том, что кластерный подход, базирующийся на географической близости взаимосвязанных производств, создаст лучшие условия для развития нефте- и газохимии. Көптеген экономистер Қазақстанның мұнай-газ салаларының тиімді жұмыс істеу мәселелері бойынша зерттеулер жүргізді. Дегенмен, олардың көпшілігі егжей-тегжейлі зерттеуді қажет етеді. Бұл көмірсутек ресурстарын өндіру мен өңдеуді өзара байланыстыруды көздейтін кластерлік тәсілді пайдалана отырып, мұнай-химия және газ-химия өндірісін құру негізінде мұнай-газ кешенін дамыту бойынша ұсынымдар әзірлеу қажеттілігіне қатысты. Зерттеудің мақсаты: инновациялық мұнай-газ химиялық кластерлерін қалыптастыру қажеттілігін негіздеу; көмірсутек ресурстарын кешенді және ұтымды пайдалану негізінде кластерлерді құрудың бағыттары мен орындылығын негіздейтін ұсынымдар мен сценарийлерді әзірлеу; мұнай-газ химиялық кластерлерінің қалыптасуы мен дамуының гипотезасын тұжырымдау. Зерттелетін теориялық және әдістемелік дереккөздерді талдау барысында мұнай-химия өнеркәсібінде кластерлік дамудың негізгі принциптері анықталды. Көмірсутек ресурстарын ұтымды және кешенді пайдалануды ескере отырып, бар өндірістік әлеуетті пайдаланудың перспективалық бағыттарын егжей-тегжейлі талдау негізінде мұнай-газ-химиялық кластерлердің даму үрдістері айқындалады. Мұнай-газ кешенінің қосалқы секторларының жұмыс істеу тиімділігін арттырудың ұсынылып отырған гипотезасы өзара байланысты салалардың географиялық жақындығына негізделген кластерлік тәсіл мұнай және газ химиясын дамыту үшін жақсы жағдай туғызатынына негізделген. Many economists have devoted their research to the problems of efficient functioning of the oil and gas complex of Kazakhstan. However, many of them require more detailed study. This concerns the need to develop recommendations for the development of the oil and gas complex based on the creation of petrochemical and gas chemical industries using a cluster approach, which implies the interrelation of the extraction and processing of hydrocarbon resources. The aim of the study is: to substantiate the need to form innovative petrochemical clusters; to develop recommendations and scenarios substantiating the directions and feasibility of creating clusters based on the integrated and rational use of hydrocarbon resources; to formulate a hypothesis for the formation and development of petrochemical clusters. During the analysis of the studied theoretical and methodological sources, the main principles of cluster development in the petrochemical industry were identified. The trends of development of petrochemical clusters are revealed based on a detailed analysis of promising areas of use of the existing production potential, taking into account the rational and comprehensive use of hydrocarbon resources. The proposed hypothesis for increasing the efficiency of functioning of sub-sectors of the oil and gas complex is based on the fact that the cluster approach, based on the geographical proximity of interconnected industries, will create better conditions for the development of petrochemicals and gas chemistry.

10.48081/VTMV5472

2025

Выпуск 3